Home of Language

بی خانمانها در کبک

2012-01-27T10:42:00.000-08:00

محسن حافظیان

مدیر سازمان آموزشی مولتی ساژ

بی خانمانی، یا کارتن خوابی، پدیدۀ قابل مشاهده در اکثر شهرهای بزرگ و کوچک جهان امروزی است. این پدیده از دوران دور ریشه در نابرابری های اقتصادی و اجتماعی داشته است و در دوران مدرن ما، که این نابرابری ها سامان یافته تر فرمان می رانند، بی خانمانی ژرفا و گسترۀ بیشتری یافته است و با هر بحرانی چهره ای خشن تر و ناانسانی تری را نشان می دهد. آشکارترین و پلیدترین این چهره را در کشته شدن یکی از این بی خانمانها (فرشاد محمدی) در هفتۀ گذشته به دست پلیس مونترال دیدیم. این بی خانمان، بر حسب اتفاق، هم میهن ما هم بود.

به مانند هر پدیدۀ دیگری، بی خانمانی و علل و پی آمدهای شومش را می توان از جنبه های گوناگون نگریست. در این کوتاه نوشته به سه جنبۀ «حق مسکن» در کانادا و کبک، آمارهای مربوط به مشکلات مسکن در مونترال و آمار در دسترس در بارۀ بی خانمانی در استان کبک می پردازم.

مثلا شگفت انگیز است که «حق مسکن» در منشور «حقوق و آزادیها» ی استان کبک و کانادا در کنار دیگر «حق ها» نیامده است. این در حالی است که به « حق داشتن سرپناه » به روشنی در اعلامیۀ حقوق بشر سازمان ملل، که مورد ارجاع همیشگی دولت کانادا در روابط بین المللیاش بوده است، اشاره شده است. ناگفته نماند که از سال 2006 2007 همۀ تلاشهای نمایندۀ حزب دمکراتیک نو (NDP) خانم لیبی داویز ( Libby Davies ) که پی گیر تصویب قانونی در این زمینه بوده است، تا کنون بی نتیجه مانده است. به زبان دیگر و از دید قانونی، حق سرپناه داشتن در کانادا «حق» به شمار نمی رود. 1

در مستندات رسمی استان کبک «بی خانمان» به کسی گفته می شود که « نشانی ثابت و امن و بهداشتی نداشته باشد، درآمد بسیار پایینی داشته باشد، مورد تبعیض در دریافت خدمات قرار بگیرد و در معرض بیماری های جسمی و روانی و خشونتهای خانوادگی باشد ...» (2) البته طبیعی است که در این تعریف از بی خانمانی به دیگر مشکلات مربوط به مسکن اشاره نشود. طرح این مشکلات را در منابع دیگر می توان یافت. سازمان ایریس (IRIS) (3)، بنا بر داده های سالهای 1992 - 2009 و دیگر سازمانها آمارهایی را در این زمینه ارایه داده اند که نگاهی به آنها در پی می اندازیم
در استان کبک، 40 درصد مردم مستاجرند. میانگین اجاره بها 30 درصد درآمدهای 35.6 درصد از خانواده ها را از آن خود می کند. در سال 2006، بنا به آمار موسسۀ دیگری به نام افسیک (FCIQ ) حدود 50 درصد درآمد 203000 خانواده به اجاره بهای مسکن رفته است و 87000 خانواده حدود 80 درصد درآمدشان را برای اجارۀ سرپناه از دست داده اند (4)
از سال 1992 تا سال 2009 میزان تورم در کبک 0.4 درصد بوده است، در همین دوران میانگین افزایش بهای اجاره مسکن 3.4 درصد بوده است،
در همین مقطع زمانی، شمار افرادی که خرید خانه، با وام بانکها، را بر مستاجر بودن ترجیح داده اند 5% افزایش یافته است. البته با توجه به دو برابر شدن بهای خانه ها در همین دورۀ زمانی، همین وام گیرندگان دو برابر مقروض تر شده اند.
بنا به آمار اداره مشاوره عمومی مونترال (5) خانه های دولتی که با اجارۀ پایین به افراد کم درآمد با شرایطی واگذار می شود جوابگوی نیاز موجود، با توجه به افزایش روز افزون بحرانهای اقتصاد، نیست. تنها در برزن رزمون (Rosemont ) مونترال در ماه مارس 2011 بیش از دوهزار خانواده در لیست انتظار مانده اند.
افزایش 2.8 درصدی اجاره بهای مسکن، تنها در سال 2008 ، چهار برابر بیشتر از افزایشی بوده است که سازمان دولتی رژی دولژمان (Régie du Logement ) مونترال اعلام کرده بود. نتیجه هم آن شده بود که از سال 2001 تا 2009 شمار مستاجرانی که توانایی پرداخت اجاره بها را نداشته اند 17.2 در صد رشد داشته بود. (6) به نظر می رسد که مقررات دولتی در ترازوی بخش خصوصی همان وزنی را ندارد که برای عموم مردمان دارد.

در سالهای اخیر، گسترده ترین آماری که در بارۀ بی خانمانها در کبک، منتشر شده است مربوط به آمارهای 1998-1999 است. حتی برنامه هایی که دولت کبک برای سالهای 2010 تا 2013 برای برای حل این بحران تدارک دیده است مبتنی بر همین آمار پیشین است. (7) آمارهای پراکندۀ بعدی را سازمانها و نهادهایی تهیه کرده اند که مستقیم درگیر این بحران اجتماعی بوده اند، سازمانهایی چون راپسیم (8) و مزون دو پر (9). این آمار نشان می دهند که
- در سال 2010 در کل کبک 30000 بی خانمان وجود داشتهاند. بیست سال پیش در کل استان کبک 12000 نفر بی خانمان بوده اند
در سال 2001، بیش از 13 درصد زندانهای استان کبک را بی خانمانها پر می کرده اند.

در سال 1998، حدود 5000 نفر جوان در استان کبک از کمکهای مربوط به بی خانمانها بهره می گرفته اند. 35 درصد این جوانان مورد سوء استفادۀ جنسی قرار گرفته اند و 20 درصدشان به روسپی گری تن داده اند. 65 درصد از کل این گروه خودکشی را راه حلی برای خود می دانسته اند.
در همین سال آماری ( 1998- 1999 )، در مونترال شمار مردان بی خانمان از شمار زنان بی خانمان 17 درصد بیشتر بوده است. ولی شمار زنانی که در این شرایط کمک دولتی (ولفر) می گرفته اند حدود 13 درصد بیشتر از مردان بوده است.
جوانان زیر 25 سال که جزو بی سرپناهان به شمار می آمده اند، 13 برابر دیگران در مخاطرات مرگبار قرار می گرفته اند.

آیا بی خانمانها همانهایی هستند که چکهای دولتی را میروند و مستقیم از دفاتر دولتی دریافت می کنند؟ آیا فقط کسانی هستند که در شرایط خاصی از پناهگاههای زمستانی استفاده می کنند ؟ یا کسانی که در شرایط غیر بهداشتی در خانه های پر جمعیت به سر می برند و تهی دستی به آنان امکان دسترسی به مسکن مناسب را نمی دهد؟ یا پناهنده ای که کشور مقصد را به توهم پناهگاه خود دانسته است و سر از خیابانهای بی سرپناهی غربت درآورده است؟ پاسخ ما هر آن چه که باشد، آن چه که قطعی است آن است که بی خانمانی برآمد بی عدالتی ایست که در جامعه بخشی از مردمش را به حاشیه می راند و به او انتخاب آزادی مردن از سرما، گرسنگی و بیماری را می دهد و یا کشته شدنی که در اذهان به حادثه ای تقلیل می یابد و جسدش هم چندی پرچم سیاسی این می شود و آه و ناله های آن دیگری و البته بزودی فراموش می شود.

(1) http ://www.cyberpresse.ca/la-voix-de-lest/opinions/courrier-des-lecteurs/201009/11/01-4314677-droit-au-logement-lurgence-de-legiferer.php et
http://www.cyberpresse.ca/la-voix-de-lest/opinions/courrier-des-lecteurs/201009/11/01-4314677-droit-au-logement-lurgence-de-legiferer.php
2)) Définition du Comité des sans-abri de la Vill e de Montréa l, 1987, reprise par le Comité interministériel sur l’itinérance, 1993.
(3) http ://www.iris-recherche.qc.ca/wp-content/uploads/2011/06/Note-logement-2009v2.pdf IRIS, Institut de recherche et d’informations socio-économiques, 2009
(4) http://fciq.ca/pdf/Autres/LogementsSociaux.pdf
(5) OFFICE DE CONSULATION PUBLIQUE DE MONTRةAL, http ://ocpm.qc.ca/sites/default/files/pdf/P49/8b7.pdf
(6) FICIQ, همان
( 7) http://publications.msss.gouv.qc.ca/acrobat/f/documentation/2009/09-846-01.pdf
(8) (RAPSIM), Réseau d'aide aux personnes seules et itinérantes de Montréal
(9) Maison du père.
(10) http://www.maisondupere.org/statistiques.html

کمک و راهنمایی تازه‌مهاجران

2012-01-07T20:15:00.000-08:00

بنا به ضرورتهای اجتماعی ناشی از حضور مهاجران ایرانی در کانادا و به ویژه در شهرمان مونترال، و برای کمک به ارتباط هر چه بیشتر ایرانیان مهاجر، گفتگوی زیر با آقای حسین منصوری، یکی از همکاران «شورای امور اجتماعی ان.دی.جی NDG ) ) » در مونترال به انجام رسیده است (2011 تابستان)

محسن حافظیان

آقای حسین منصوری! لطفاً از «شورای امور اجتماعی ان.دی.جی» سال تأسیس، حوزه کاری آن و وظایفی که انجامش را بر عهده خود می‌داند، برای ما بگویید.

شورای امور اجتماعی ان.دی.جی یک سازمان غیر انتفاعی است که در سال 1942 تأسیس شده است و برای زمینه‌سازی، توسعه و حفظ آسایش و رفاه اجتماع ان.دی.جی و ساکنان آن فعالیت می‌کند. همچنین یکی از 29 کرسی‌ منطقه (Tables de cartier) در جزیره مونترال است که از توسعه اجتماعی محلی حمایت می‌کند. این شورا، نیازها و معظلات محلی را با کمک شهروندان و دیگر سازمانهای محلی علاقه‌مند شناسایی می‌کند و با اولویت‌بندی تصمیم‌های لازم را اتخاذ و کارها را پی‌گیری می‌کند.

طرح « به ان.دی.جی. خوش آمدید»، Bienvenue à NDG، از سال 2007 با مشارکت Comite Action 6-12 وابسته به شورای امور اجتماعی ان‌.دی.‌جی Conseil Communautaire NDG، انجمن تمرکز جوانان ان.دی.جیTable de concentration Jeunesse de NDG و شورای مدارس مونترال CSDM ایجاد شده است که شورای امور اجتماعی ان.دی.جی به عنوان میزبان این گروهها انجام وظیفه می‌کند. طرح مجری برنامه «همراهی با تازه‌واردان»Program d’accompagnement aux nouveaux arrivants است و بنا دارد که در روند استقرار آنها در تمام مونترال به آنها کمک کند. این برنامه از طرف وزارت مهاجرت و اقلیتهای فرهنگیMinistère de l’Immigration et Communautés Culturelles ارائه شده است و تأمین مالی آن را در حال حاضر به عهده دارد، بنابراین ارائه خدمات کاملاً رایگان است. گزارش فعالیت‌های اجرای طرح هم به طور منظم به این وزارتخانه ارائه می‌شود.

این طرح در عمل چه خدماتی را در برمی‌گیرد؟

این طرح شامل برنامه‌های گروهی و فردی است. برنامه‌های گروهی شامل برگزاری نشستهای گوناگون برای شناساندن ظرفیت‌های موجود در منطقه ان.‌دی.‌جی است. در نشستهای کوچکتر، که تنها مهاجر با خانواده‌اش در آن شرکت می‌کنند، نیازهای نخستین این تازه‌واردان مورد بررسی قرار می‌گیرد و راهنمایی‌های لازم انجام می‌شود. برای شرکت در این نشستها، مهاجران باید نام‌نویسی کنند و برای آن ارائه کارت اقامت دائم یابرگه تأییدیه اقامت کافی است. هدف این طرح، آسان کردن استقرار مهاجران تازه‌وارد در محل زندگی جدیدشان است. البته مهاجرانی که کمتر از پنج سال از ورودشان به کانادا می‌گذرد و ساکن مونترال هستند، می‌توانند از خدمات این طرح بهره‌مند شوند. این کار مهم با شناساندن خدماتی که در این مجموعه ارائه می‌گردد، انجام می‌شود. همچنین سعی ما این است تا مهاجران را برای مشارکت در زندگی اجتماعی در این منطقه یاری کنیم. بنابراین، تلاش ما بر این است که تا با فرد فرد مهاجران و خانواده‌ها ارتباط برقرار کنیم، ارتباط بین این شورا، گروه‌های تحصیلی و خانواده‌های تازه‌واردان را تقویت کنیم و آنان را در استقرارشان در جامعه جدید با هزینه‌های (مالی، اجتماعی و خانوادگی) کمتری یاری دهیم.

لطف کنید و درباره جزئیات این خدمات بیشتر توضیح بدهید.

روشهای ارتباط ما در این طرح، برپایی باجه‌های آگاهی‌رسانی در مدارس و در اردوهای یک روزه ان.‌دی.‌جی جهت مطلع کردن خانواده‌های مهاجر و آگاه شدن از چالش‌ها و معضلات اسقرار خانواده‌های مهاجر در جامعه مونترالی، سازمان‌دهی و اجرای فعالیت‌های اجتماعی و برپایی نشست‌های آگاهی‌رسانی برای خانواده‌های ان‌.دی.‌جی است. هدف این فعالیت‌ها شکستن گوشه‌گیری و انزوای خانواده‌های مهاجر و تشویق آنها برای مشارکت در زندگی اجتماعی است.

در حوزه‌های اطلاع‌رسانی و اقدامات عملی، ریز برنامه‌های ما به شرح زیر است:

- چگونگی دریافت شماره ملی،

- درخواست بیمه درمانی و میزان و افراد تحت پوشش درمانی،

- سیستم درمانی کبک و چگونگی دسترسی به آن،

- تکمیل فرم‌های مالیات برای تازه‌واردان و امتیازی که به آنان تعلق خواهد گرفت،

- آموزش زبان، به ویژه زبان فرانسه به صورت تمام‌وقت و پاره‌وقت و مشوق‌های مالی کلاس‌های تمام‌وقت زبان فرانسه،

- نحوه دستیابی به فرم‌های حمایت مالی از فرزندان،

- چگونگی دست‌یابی به کمک‌های دولتی برای حمایت مالی افراد کم‌درآمد،

- قوانین حاکم بر اجاره مسکن و حقوق موجر و مستأجر و چگونگی دسترسی به خانه‌های ارزان قیمت،

- معرفی مراکزی که مواد غذایی یا میوه‌جات با قیمت مناسب ارائه می‌کنند،

- آشنایی با سیستم آموزش کبک،

- موضوعات مربوط به کاریابی و معرفی به مراکز تخصصی کاریابی.

بعد از ارائه این موارد، با تعیین اولویت هر خانواده، راهکارهای لازم ارائه می‌شود و هر مسأله دیگری که مطرح شود در حد توان پاسخ داده خواهد شد یا به مراکز مربوط ارجاع داده خواهد شد. ضمناً تلاش می‌کنیم که در هر دوره سه‌ماهه با خانواده‌ها تماس بگیریم و از وضعیتشان خبردار شویم.

در این گروه از خدمات که فرمودید، از مشاوره در امور خانواده‌ها نامی نبردید. با توجه به شرایط مهاجرت و پی‌آمدهای آن، یکی از نهادهایی که بسیار آسیب‌پذیر می‌شود، نهاد خانواده است. آیا برای این معضل هم فکر و برنامه‌ای دارید؟

یکی از اهداف دعوت خانواده‌ها به برنامه‌های گروهی، رهاسازی خانواده از حس غربت و دلتنگی‌ها است چرا که بروز افسردگی می‌تواند زمینه‌ساز مشکلات دیگر باشد، اما قابل ذکر است که موارد خاص خانوادگی را به بخش تخصصی مربوط به موضوع‌های خانوادگی ارجاع می‌دهیم .

تا کنون چند خانواده ایرانی تحت پوشش خدمات شما قرار دارند؟

حدود 45 خانواده.

آیا سازمان شما این خدمات را به مهاجران سراسر مونترال ارائه می‌هد یا این خدمات تنها شامل ساکنان منطقه ان.دی.جی است؟

اولویت با ساکنان ان.دی.جی است اما بقیه تازه‌واردان از سراسر مونترال درحال حاضر می‌توانند از خدمات این طرح بهره‌مند شوند.

این خدمات به چه زبان‌هایی ارائه می‌شود؟

با توجه به ساکنان منطقه ان.دی.جی، خدمات علاوه بر انگلیسی و فرانسه به زبان‌های فارسی، عربی، اسپانیایی، چینی و روسی ارائه می‌شود. در مورد مهاجر ایرانی این نکته گفتنی است که تا همین چندی پیش روند آگاهی‌رسانی در مورد خدمات سازمان ما در بیشتر موارد به زبانی غیر از فارسی بوده است و در مواردی که مهاجر به زبان‌های فرانسه یا انگلیسی به قدر کافی مسلط نبوده، این اطلاعات به خوبی منتقل نمی‌شده است. در حال حاضر مهاجر ایرانی توضیحات را از یک فارسی‌زبان خواهد شنید و سد زبانی و مشکل ارتباطی وجود نخواهد داشت. اگر بتوانیم با آگاهی‌رسانی بیشتر، فارسی‌زبانان عزیز را از ایجاد این بخش مطلع کنیم، این عزیزان در دستیابی به اهدافشان با مشکلات کمتری روبه‌رو می‌شوند و راه پرفراز و نشیب مهاجرت شاید آسان‌تر و سریع‌تر پیموده شود.

آیا شما در حوزه کاریتان تنها با مهاجران تازه‌وارد ایرانی ارتباط دارید ؟

خیر، از همه ملیت‌ها مراجعه می‌کنند و همکاران ما، اگر مهاجر قادر به گفتگو به زبانهای فرانسه و انگلیسی نباشد، خدمات را به زبانهای دیگر ارائه می‌کنند.

توزیع گروههای مهاجر، بنا به ملیتشان، در منطقۀ ان.دی.جی چگونه است؟ ایرانیان مهاجر چند درصد از دیگر گروه‌های ساکن در ان.دی.جی هستند؟

آمار دقیقی در حال حاضر در دسترس نداریم اما جمعیت مهاجر در ان.دی.جی مطابق آمار سال 2006 عبارت است از: چینی‌ها 20.5 %، مردم آسیای جنوبی 9.9%، سیاه‌پوستان 34.7%، فیلیپینی‌ها 7.5%، مردمان آمریکای لاتین 7%، عرب‌ها 8.8%، اهل آسیای غربی 5.3%، و بقیه اقلیت‌های مشهود حدود 6 %.

آیا سازمان شما آماری در باره شمار مهاجران ایرانی منطقه ان.‌دی.‌جی و در صد بیکاری در میان آنها در اختیار دارد؟

در مورد مهاجران ایرانی آماری نداریم. اما میزان بیکاری در ان.دی.جی 9.0% است که نرخ آن در مورد مردان 9.3% و زنان 8.8% می‌باشد.

بهتر از من می‌دانید که همیشه میان آنچه مهاجر تازه‌وارد در باره جامعه مهاجرپذیر کانادا پیش از ورود در ذهن دارد، با آنچه در واقعیات، پس از ورود رودررویش قرار می‌گیرد تفاوت بسیاری هست. با توجه به تجربه روزمره‌تان از این گروه از مهاجران، برخورد مهاجران ایرانی با مسأله «زندگی در مهاجرت» را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

همان‌طور که می‌دانیم واقعیت زندگی در کانادا با آنچه مهاجر تازه‌وارد در ذهن خود دارد، متفاوت است. این تفاوت گاه به وضعیت‌های روحی بسیار نگران‌کننده‌ای دامن می‌زند. در این سردرگمی‌ها، مهاجر به طور جدی نیازمند پشتیبانی است. هم تصورات بدبینانه، و هم خیالات خوشبینانه از شرایط زندگی در کانادا خیلی با واقعیات تطابق ندارد. ما باید با آگاهی‌رسانی صحیح، مهاجر را از فرصتها و موانع مطلع سازیم تا رویکردی مناسب برای ادامه راه داشته باشد. جامعه مهاجر ایرانی نیز از این امر مستثنی نیست، البته من شخصاً با تشویق و نگاهی مثبت، سعی بر این دارم کمتر فرصتی برای بروز دغدغه‌های منفی فراهم کنم .

اگر از شما به عنوان کارگزار ایرانی یک سازمان دولتی کبکی بپرسم چه توصیه‌ای برای هموطنان ایرانی مهاجر دارید، چه خواهید گفت؟

همتم بدرقه راه کن ای طایر قدس / که دراز است ره مقصد و من نوسفرم

با سپاس فراوان از شما و از نقل سروده حافظ و به امید روزی که در سایه تلاشهای خود مهاجران، سازمانها و مراکز ایرانی و پشتیبانی مراکز دولتی همسوی شما، هیچ مهاجر ایرانی، پس از سالها اقامت در این سرزمین، برای خویش این دیگر سروده حافظ را زمزمه نکند که: از هر طرف که رفتم، جزوحشتم نیافزود / زنهار ازین بیابان، وین راه بی‌نهایت.

بی سوادی در کبک

2011-09-18T11:11:00.000-07:00

محسن حافظیان

مدیر سازمان آموزشی مولتی ساژ

برای ذهنیتی که کشورهای دنیا را، بنا به اصطلاحات رایج و جان سخت دوران جنگ سرد، به «پیشرفته»، «در حال توسعه»، «توسعه نیافته» تقسیم می کند و البته کشورهای غربی را جهان اول میشناسد، گفتگو کردن در بارۀ بی سوادی در کشورهای «پیشرفته» اندکی عجیب می نماید. در این نوشتۀ کوتاه، به این مسئله در استان کبک می پردازم تا نشان دهم که بی توجهی دست اندرکاران و مردمان به آموزش، در همۀ نقاط دنیا یک دستاورد دارد و آن هم ناآگاهی است.

بیسوادی چیست؟

بی سوادی در پایه ای ترین معنی آن به وضعیت کسی گفته می شود که در زبان مادری اش نه می تواند بخواند و نه بنویسد. این ناتوانی در خواندن و نوشتن نزد افراد گوناگون درجاتی دارد و همه وضعیت یکسانی نسبت به آن ندارند مجموعۀ آنها طیفی را تشکیل میدهند. گروهبندیهای مختلفی برای ردههای گوناگون این طیف ارایه شده است که در همۀ آنها از ردۀ بیسوادی مطلق آغاز می شود تا ناتوانی در خواندنِ درست یک متن در نظر گرفته شده.

به گفتۀ خانم نیکل وان گروندربیک (1) ، استاد بازنشستۀ دانشگاه مونترال، بیسوادان عموما به سه گروه تقسیم می شوند. گروه اول گروهی است که اعضای آن مطلقا توان خواندن و یا نوشتن ندارند. در گروه دوم افرادی جای می گیرند که قادرند واژه ها را تشخیص بدهند ولی از بکارگیری آنها در نوشته و فهم معنی آن ها در جملات گوناگون ناتوانند و گروه سوم هم در برگیرندۀ کسانی است که قادر به خواندن و نوشتن جملات کوتاه در شرایطی معین و آشنایند و با تغییر محیط و متون توانایی اندک خویش را هم از دست می دهند. سازمانهای دیگری که در سطح منطقه ای و جهانی پژوهش می کنند (مانند یونسکو) برای کل طیف باسواد و بی سواد، 5 سطح می شناسند. سطح سوم این طیف سطح قابل قبولی به شمار می آید برای زندگی هرروزه و پذیرفتن مناسب نقش مادر و پدر و غیرو. در این کوتاه نوشته هرگاه به بی سوادی اشاره کنم، به مجموعۀ افرادی اشاره می کنم که توانایی کافی برای خواندن و یا نوشتن متون روزمره را ندارند.

آمار بی سوادان در کبک

بنا به آمار سال 2003 سازمان سواد آموزی بزرگسالان (EIACA, 2003) نشان داده است که نزدیک به نیمۀ جمعیت کبک توانایی های خواندن سطح سوم یاد شده را نداشته اند. 16 درصد افراد میان 16 تا 65 سال در سطح 1 بوده اند، یعنی مطلقا توان خواندن متنی را نداشته اند. یاد آوری کنم که بنا به همین آمار، در کل کانادا 42 درصد جمعیت میان سطح 1 و 2 قرار داشتهاند و در ایالات متحده هم 53 درصد جمعیت زیر سطح سه بودهاند. کشورهای اسکاندیناوی با 66 درصد جمعیتی که به سطح سوم سوادداری میرسند، بهترین وضعیت را در کشورهای غربی دارا بوده اند. (5)

آیا از آن زمان تا کنون چیزی عوض شده است؟ ظاهرا این پدیده همچنان پابرجاست. خانم مریزپهرو، سرپرست بنیاد سوادآموزی کبک در مقالهای در سال 2010 می نویسد (6) که بنا آمار 49 درصد کبکی ها مشکل روخوانی متون دارند، 16 درصد آنان بی سواد مطلقند و از این جمعیت 16 درصدی تنها 32 درصد کار می کنند و این که در کل بین 27 تا 30 درصد شاغلین کبکی نیاز به آموزش پایه ای سواد آموزی دارند. این حکایت نگران کننده تر می شود زمانی که از زبان سخنگوی بنیاد سواد آموزی کبک، خانم، فرانس بازو در همین سال 2010 (7) می شنویم که 17 درصد پرسنل موجود در واحدهای درمانی کبک سواد خواندن و نوشتن ندارند.

آیا آن چنان که رسم شده است در این باره نیز، برای خوش آمد عوام کبکی، باید پای مهاجران را به میان کشید؟ حتی اگر ارادۀ این کار را بکنند، آمار چیز دیگری را نشان می دهد. در شمار کل بی سوادان تنها 31 درصدشان متولد کشور کانادا نیستندو 69 درصد بقیه در همین کشور زاده شده اند. (8)

مهاجرین و زبان فرانسه

چندی است که در رسانهها از زبان این مسئول و آن مسئول می شنویم که بنا دارند که شمار مهاجرین به کبک را پایین بیاورند تا توان کبک برای فرانسوی آموزی تازه واردین آینده افزایش یابد. پیش بینی های آماری امسال هم نشان می دهد که تا سال 2031 جمعیت فرانسه زبان مونترال از 54 درصد به 47 درصد می رسند و جمعیت انگلیسی زبان این کلان شهر از 25 درصد به 23 درصد. از این پیش بینی آماری نتیجه گرفته اند که علت این سقوط فرانسهزبانی مهاجرت است. (9) خانم کریستین سنت پی یر دلایل دیگری هم برای این موضوع برشمرده است از جمله زاد و ولد اندک فرانسوی زبانان، پیر شدن جمعیتشان و البته باز هم حضور مهاجران.

با توجه به آمار موجود بی سوادی در کبک و با توجه به این که اکثریت کسانی که روند عادی مهاجرت به کبک را طی می کنند دارای تحصیلات بالایی هستند وقطعا در زبان مادری خودشان بی سواد به شمار نمی آیند، خیلی معقول به نظر نمی آید که دولت فرهنگ دوست کبک، برای دغدغۀ فرانسه آموزی مهاجرین آینده از شمار اینان بکاهد باشد. شاید معقول تر باشد که چنین دولتی، به جای آسمان و ریسمان کردن برای خرج تراشیدن های کلان برای فرانسه دان کردن مهاجرین دیگر سرزمینها، به فکر باسواد کردن مردمان خودش باشد که حداقل زبان مادری شان را بتوانند بخوانند، چرا که به گفتۀ ما ایرانیها

چراغی که به خانه رواست به مسجد حرام است.

(1) Nicole Van Grunderbeeck,

http://comquat.alphabetisation.ca/?Alphab%E9tisation_et_analphab%E9tisme
(2) Analphabétisme et alphabétisation, Fausses croyances

http://www.fondationalphabetisation.org/adultes/analphabetisme_alphabetisation/fausses_croyances/

(3) « La moitié du Québec analphabète »

http://lechoabitibien.canoe.ca/webapp/sitepages/content.asp?contentid=142125&id=296

(4) http://www.statcan.gc.ca/pub/89f0093x/4247647-fra.pdf
(5) Hélène Roulot-Ganzmann, L'analphabétisme au Québec - Un fléau pour toute la société, le Devoir, le 3 septembre 2011.

http://www.ledevoir.com/societe/education/330606/l-analphabetisme-au-quebec-un-fleau-pour-toute-la-societe
(6) Maryse Perreault, Fondation pour l'alphabétisation - De faibles compétences en lecture sont difficilement conciliables avec une économie du savoir

http://www.ledevoir.com/societe/actualites-en-societe/295539/fondation-pour-l-alphabetisation-de-faibles-competences-en-lecture-sont-difficilement-conciliables-avec-une-economie-du-savoir
(7) France Bazzo,

http://www.ledevoir.com/societe/education/295534/une-porte-parole-convaincue-marie-france-bazzo-s-engage

(8) La Fondation pour l’aphabétisation

http://www.fondationalphabetisation.org/adultes/analphabetisme_alphabetisation/fausses_croyances

(9) Études de l'Office de la langue française - Le français perd toujours du terrain à Montréal

http://www.ledevoir.com/societe/actualites-en-societe/331151/etudes-de-l-office-de-la-langue-francaise-le-francais-perd-toujours-du-terrain-a-montreal

کبک و ترک تحصیل دانش آموزان

2011-09-08T05:59:00.000-07:00

محسن حافظیان

مدیر سازمان آموزشی مولتی ساژ

علل گوناگونی برای ترک تحصیل دانش آموزان دبیرستانی می توان برشمرد؛ شرایط مالی خانواده ها، زمینۀ تحصیلاتی پدر و مادر، وضعیت بد سامانۀ آموزشی، نیاز بازار کار به نیروی کار ساده، مصرف مواد مخدر و دیگر نابسامانی های اجتماعی و اخلاقی از آن جمله اند. برای خانواده های مهاجر ایرانی، که همواره آینده خوب فرزندانشان را در آموزش بالای آنها می بینند، شناخت محیط آموزشی و چند و چون آن اهمیت فراوانی دارد. در این کوتاه نوشت به ارایۀ برخی آمار مربوط به ترک تحصیل دانش آموزان در استان کبک می پردازم.

آمار نشان می دهد که ترک تحصیل در استان کبک به پدیده ای رایج تبدیل شده است. در سال 2000، حدود 345000 دانش آموز 15 ساله در کبک وجود داشته است. در همین سال حدود 9000 نفر (3 درصد) ترک تحصیل کرده اند. در سال 2006 حدود 26 درصد دانش آموزان دبیرستانی مدارس دولتی تحصیلاتشان را نیمه تمام گذاشته اند و مدرسه را برای همیشه ترک کرده اند. دو سال بعد، در سال 2008 شمار این گروه از دانش آموزان به 29 درصد کل دانش آموزان رسیده است. یاد آوری شود که در میان 10 استان کانادا، در سالهای 1990 تا 1993 استان کبک با 17.4 درصد دانش آموزان (20 تا 24 سال) که ترک تحصیل کرده اند در مقام چهارم قرار داشته است و در سالهای 2007 – 2010 با 11.7 درصد ترک تحصیل دانش آموزانش در مقام نخست میان سیاهۀ این استانها قرار دارد.

ناگفته نماند که دانش آموزانی که ترک تحصیل می کنند جمعیت یکدست و همگنی نیستند. این دانش آموزان معمولا در یکی از چهار گروه زیرقرار می گیرند؛

- دانش آموزانی که مدرسه را دوست دارند و رفتار نابهنجاری بروز نمی دهند، ولی توانایی ذهنی ادامۀ تحصیل را ندارند (حدود 40 درصد)،

- دانش آموزانی که موفق نمی شوند که دروس را بگذرانند، مشکلات رفتاری دارند و در خانواده هایشان مشکلات فراوانی به چشم می خورد. (حدود 40 درصد)،

- دانش آموزانی که مشکلات رفتاری خاصی ندارند، نمره هایشان در حد میانه است، ولی دلبستگی ای به درس خواندن ندارند. (حدود 10 درصد) و

- دانش آموزانی که نمرات بسیار پایینی دارند، علاقه ای به درس خواندن ندارند، رفتار نامناسبی هم از خود بروز نمی دهند و مشکلات زیادی در یادگیری دارند. (حدود 10 درصد).

به مانند هر پدیدۀ اجتماعی دیگری، ترک تحصیل کردن دانش آموز نیز در متنی معین و داده های پیرامونی خاصی روی می دهد. در ادامه، به برخی از این داده های پیرامونی اشاره می کنم.

1. وضعیت خانوادگی

در کبک، نزدیک به یک سوم دانش آموزانی که ترک تحصیل می کنند در خانواده ای تک سرپرست زندگی می کنند. حدود 50 درصد این نوجوانان در خانواده هایی زندگی می کنند که هم پدر و هم مادر در بیرون از خانه کار می کنند و در واقع وقتی برای رسیدگی به آنان در این مقطع سنی پر تلاطم ندارند. حدود 20 درصد این دانش آموزان از خانواده هایی می آیند که تنها یک منبع درآمد دارند و حدود 8 درصد این نوجوانان در خانواده هایی زندگی می کنند که وابستۀ کمکهای دولتی اند.

2. جنسیت

این آمار توزیع یکسانی نسبت به جنسیت و برزن تحصیلی دانش آموزان ندارد. آمار سال 2010 نشان می دهد که درصد شمار ترک تحصیل پسران 35 درصد کل دانش آموزان است. این اختلاف آماری البته ریشه در سالهای گذشته و تحولات اجتماعی کبک و به ویژه روند و نتایج «انقلاب آرام» در سالهای 70 و 80 میلادی دارد. در سال 80 میلادی شمار پسرانی که ترک تحصیل کرده اند 8 درصد از دختران دبیرستانی بیشتر بوده است. این اختلاف آماری در سال تحصیلی 1993 به 11.5 درصد می رسد و رشدش تا همین دوران حاضر که پسران 14 درصد بیش از دختران ترک تحصیل می کنند ادامه یافته است.

3. محیط اجتماعی

در آماری که در پی پژوهشی میدانی در بارۀ 440 مدرسۀ خصوصی و دولتی کبک در سال 2008 منتشر شد، می بینیم که ترک تحصیل در مدارس دولتی که در محله های تهیدست نشین قرار دارند بشدت بیشتر از دیگر محله هاست. دراین آمار، از 20 مدرسه نام برده شده است که در آنها شمار دانش آموزانی که ترک تحصیل می کنند از 50 درصد نیز بیشتر است. در محله ای چون وستمونت (1) تنها 6 درصد دانش آموزان ترک تحصیل کرده اند و در محله هایی چون پوان سنت شارل (2) و پارک اکستانسیون (3) مونترال این آمار به 40 درصد می رسد. از پژوهش منتشره، در جدول زیر از 10 مدرسۀ مونترالی نام برده شده است.

4. مهاجرین و کانادایی ها

آمار رسمی به خوبی نشان می دهد که شمار بسیار کمتری از دانشجویان خانواده های مهاجر ترک تحصیل می کنند تا دانشجویان خانواده های کانادایی. این خبر بسیار خوبی است و نشان از جایگاه والای آموزش نزد این خانواده ها و ارادۀ آن ها، علی رغم دشواری زندگی در مهاجرت، برای موفق شدن دارد. بد نیست بدانیم که در سال تحصیلی 2006 -2007 تنها 7 درصد این دانشجویان ترک تحصیل کرده اند. در همین گروه آماری و در همین سال، شمار دانشجویان متولد کانادا که ترک تحصیل کرده اند 9.8 درصد کل گروه بوده است.

همان گونه که اشاره شد، علل بنیادین ترک تحصیل را می توان سامانۀ آموزشی ناکارا، نبود توجه پدر و مادر، نابسامانیهای اجتماعی جامعه، ضد فرهنگ تحقیر دانش و بها دادن به درآمدها به عنوان شاخص موفقیت، عدم شناخت جامعۀ مهاجر پذیر از سوی مهاجران و دیگر عوامل روانی و اجتماعی دانست. به هر صورت و هر آن چه در این زمینه مقصر باشد آن چه که بدیهیست این است که ترک تحصیل تنها نشان شکست دانش آموز در روند بالندگی شخصی اش نیست. ترک تحصیل آسیبی اجتماعی است که دامنۀ آثار آن نه تنها دانش آموز و خانواده اش که دامنۀ کل اجتماع را در بر می گیرد. دانش آموزی که کلاس درس را ترک می کند یا نابهنگام به بازار کار پرتاب می شود و یا به انزوای اجتماعی کشیده شود. یادآور شویم که یک خانوادۀ مهاجر بر سر راه این آسیب بسیار شکننده تر از دیگران است و توانی دو صد چندان برای برکنار ماندن از این آسیب، در کنار دیگر آسیبهای مهاجرت، باید به کار گیرد. آموزش فرزندانمان را جدی بگیریم.

1. West-Mount

2. Pointe-Saint-Charles

3. Parc-Extension

منابع

- http://www.ledevoir.com/societe/education/232633/statistique-canada-le-decrochage-scolaire-a-augmente-au-quebec-sous-les-liberaux

-http://www.cmontmorency.qc.ca/~lcaron/IPMh06/w3/index2.html

-http://www.statcan.gc.ca/pub/81-004-x/2010004/article/11339-fra.htm#g

-http://fr.canoe.ca/infos/dossiers/archives/2010/04/20100419-161247.html

-http://www.canoe.com/archives/infos/general/2008/05/20080524-173455.html

تاریخ کوتاه آموزش و پرورش کبک

2011-06-27T15:30:00.000-07:00

محسن حافظیان

مدیر سازمان آموزشی مولتی ساژ

پیدایش سامانۀ آموزشی کبک به مانند هر پدیدۀ دیگری تاریخی دارد و در روند رشد یا انحطاط خویش تند پیچهایی را از سر می گذرانند. در این کوتاه نوشته به برخی از نقاط عطف تاریخ آموزش و پرورش همگانی کبک می پردازیم.

· در سده های 17 و 18 در کبک، که آن زمان فرانسۀ نو (Nouvelle France) نامیده می شد، سازمانی به نام آموزش و پرورش وجود نداشت. تنها نهادهای آموزشی فعال آن دوران، نهادهایی بود که به دست نهادهای دینی مسیحی اداره می شد و هدفش ترویج مسیحیت بود ، بنیادهایی چون

- Ursuline Québec ، که در سال 1639 آغاز به کار کرد و نخستین سواد آموزان آنها از میان دختران بومیان کانادایی انتخاب شدند، (1) و

- Séminaire de Québec ، که در سال 1663 برای تربیت کشیشان آغاز به کار کرد. (2)

· از پیروزی قطعی انگلیسها بر فرانسویان در سال 1763 تا حدود 40 سال پس از آن هیچ تغییری در این زمینه پیش نیامد. نخستین قانون دربارۀ مدارس در کبک در سال 1801 به تصویب رسید و بر پایۀ آن نخستین مدارس ابتدایی با سرپرستی بنیاد سلطنتی انگلستان راه اندازی شد. مردم کبکی فرانسوی زبان هیچ استقبالی از برپایی این مدارس نکردند چرا که هم زبان آموزش این مدارس انگلیسی بود و هم مدرسه توسط پروتستانهای انگلیکان اداره می شد. در پی این تجربه، در سال 1824 مدارس حرفه ایی ایجاد شد که هر چند زبان آموزش آنها، این بار، فرانسوی بود، با این حال، این مدارس هم مورد بی مهری کبکی ها قرار گرفت. برای پیدا کردن راهی جهت مشارکت کبکی ها، در سال 1829 قانون جدیدی به تصویب رسید به نام «قانون نمایندگی مدارس» (3) که بر مبنای آن باید

- هم در مناطق انگلیسی زبان و هم در مناطق فرانسوی زبان، نمایندگانی از سوی مردم برای ادارۀ مدارس برگزیده شوند،

- هزینه های ساخت مدارس را دولت پرداخت کند و

- حقوق آموزگاران ( که اکثرا کشیشهای کاتولیک و پاستورهای پروتستان بودند) نیز از سوی دولت پرداخت شود.

در همین سالها نیز نخستین دبیرستانها در کبک راه اندازی شدند.

· در پی اتحاد دو بخش کانادا (انتاریو و کبک) در سالهای 1840، مسئلۀ آموزش و پرورش در ساسر کانادای متحد برای نخستین بار مطرح شد و به دنبال آن نخستین کمیسیونهای مدارس، مستقل از شهرداریها، به وجود آمدند و این مهم ترین گام در پیدایی آموزش و پرورش ملی کانادا بود. این کمیسیونها در این سالها به کمیسیونهای مذهبی (کاتولیک و پروتستان) تقسیم می شدند. هر چند شرکت کودکان کبک در این کلاسها اجباری نبود، پرشمارترین شمار دانش آموزان را دانش آموزان مدارس ابتدایی تشکیل می دادند. اکثر این دانش آموزان با گایان این دوره در سنین 12 و 13 سالگی وارد بازار کار می شدند و بخشی از آنها نیز به اندک دبیرستانهای آن زمان و یا به مراکز آموزش مذهبی جذب می شدند.

· در سال 1867 ، فدراسیون کانادا به وجود می آید که دو گونه دولت را در بر می گیرد؛ دولت مرکزی کانادا و دولت استانی. بنا به یکی از قوانین مهم همین فدراسیون (مادۀ 93) ، اداره و گسترش سامانۀ آموزشی هر استان را دولت همان استان بر عهده می گیرد. با وجود گسترش تواناییهای دولت کبک، از این تاریخ تا نیمه های سدۀ 20 سامانۀ آموزشی کبک تغییرساختاری چندانی نمی کند. اتفاق مهمی که در حوزۀ آموزش و پرورش اقلیتهای غیر مسیحی در این دوران، در سال 1883 پیش آمد، توافق کمیسیون مدارس کاتولیک با یهودیهای مونترال برای آغاز بکار مدارس یهودی بود. (4)

· با افزایش جمعیت و توسعۀ صنعتی کبک در سدۀ 20، بر شمار دبیرستانها و مدارس فنی-حرفه ای افزوده گشت و برای نمونه، در سالهای 1940 تا سال 1961 حدود 40 موسسۀ آموزش فنی در کبک دایر شدند. در کنار آن برای نخستین بار در سال 1946 واحد آموزش کسانی که می خواستند آموزگار شوند تاسیس گردید. تغییرات قانونی دیگری هم همزمان شکل گرفت که مهمترین آن تصویب قانون تحصیلات اجباری کودکان 6 تا 14 ساله بود که در سال 1943 به تصویب رسید. با همۀ این دگرگونی ها، آموزش و پرورش کبک فرانسوی زبان در وضعیت نامطلوبی، نسبت به مدارس انگلیسی، به سر می برد. برای نمونه در سال 1951، هفتاد درصد مدارس تنها اطاق برای دانش آموزان در اختیار دارند، شصت درصد مدارس آب و برق ندارند. بنا به آمار سالهای آخر دهۀ پنجاه تنها 63 درصد دانش آموزان دورۀ ابتدایی موفق به پایان رساندن این دوره می شوند.

· در سالهای آغازین دهۀ 60 دگرگونی های بسیاری در جامعۀ کبکی، جهت هماهنگ کردنش با ملزومات اقتصادی و سیاسی جهان سرمایه داری غرب پس از جنگ دوم اروپاییان (1939-1945)، اتفاق می افتد. به این دگرگونی ها که عمدتا از طریق دستگاه دیوانسالاری کبک به جامعه راه می برد «انقلاب آرام» می گویند. سامانۀ آموزش و پرورش کبک نیر از این دگرگونی بی بهره نمی ماند. بخشهای مهم این نخستین تغییرات، خارج شدن قسمت بزرگی از آموزش و پرورش از حوزۀ نفوذ مستقیم کلیسای کاتولیک است و به وجود آمدن وزارت آموزش و پرورش است و شورای عالی آموزش در سال 1964.

· در پی «انقلاب آرام» و پی آمدهایش است که میان پایان دبیرستان و دانشگاهها دورۀ کالج گذاشته می شود و بسیاری از مدارس حرفه ای در این کالجها ادغام می شوند و اولین دانشگاه دولتی و غیر خصوصی آن دوران یعنی UQAM راه اندازی می شود. در دهه های 70 و 80 تغییرات دیگری را هم در زمینۀ آموزش و پرورش کبک شاهدیم. از آن جمله اند: انتخابات همگانی برای برگزیدن اعضای کمیسیون های آموزش و پرورش، بالا رفتن سن تحصیلات اجباری به 16 سال و افزودن کودکستانها به سامانۀ آموزش و پرورش استان. در سالهای 90 تبدیل کمیسیونهای آموزشی کاتولیک – پروتستان به کمیسیونهای آموزشی فرانسه- انگلیسی، به نظر مهمترین گامی است که دیوانسالاران کبکی هوادار انقلاب آرام بر داشتند. (5)

· در زمان حاضر، سامانۀ آموزش و پرورش کبک هم شامل مدارس دولتی است و هم شامل مدارس خصوصی.

- آمار موجود نشان می دهد که در کل استان کبک 269 مدرسۀ خصوصی پیش دبستانی، ابتدایی و دبیرستانی وجود دارد. از کل دانش آموزانی که به مدارس خصوصی می روند (حدود 10.4 درصد کل دانش آموزان کبک) 5 درصد در دورۀ پیش دبستانی، 25 درصد در دورۀ ابتدایی و 70 درصد در دورۀ دبیرستان درس می خوانند. (6)

- مدارس خصوصی هم به مانند مدارس دولتی به مدارس فرانسه زبان و انگلیسی زبان بخش می شوند؛ برخی از این مدارس خصوصی کمک دولتی هم دریافت می کنند (حدود 60 درصد هزینه ها) و برخی دیگر هیچ کمک دولتی دریافت نمی کنند و کاملا خصوصی اند و همۀ هزینه هایشان را خانوادۀ دانش آموزان می پردازند. بد نیست بدانیم که رشد مدارس کاملا خصوصی انگلیسی زبان، در این سالهای اخیر رشدی چشم گیر بوده است؛ تنها در سالهای 2005 – 2010 این مدارس رشدی 75 درصدی در کبک داشته اند. مدارس دینی انجیلی نیز در همین گروه رشد یابنده جای می گیرند. (7) ناگفته هم نماند که در همین دورۀ آماری، مدارس کاملا خصوصی فرانسوی زبان کبک 10 درصد رشد منفی داشته اند.

آیا رهبران دیوانسالارِ فرانسهِ زبان «انقلاب آرام»، که بخش بزرگی از آموزش و پرورش را فاتحانه از کلیسا ستاندند، به این «بازگشت آرام» مدارس دینی انگلیسی زبان هم اندیشیده بودند؟

با توجه به این که قانون 101 آموزش به زبان فرانسه را تا پایان تحصیلات دبیرستانی بر مهاجران تحمیل می کند (با این وجود که کشور کانادا رسما کشوری دو زبانه است)، با بالا بودن هزینه های آموزش در مدارس خصوصی و کاملا خصوصی (انگلیسی و فرانسه) و با مشکلات مالی اکثر مهاجران (البته به جز مهاجرین سرمایه گذار)، دانش آموزان خانوادۀ مهاجران عموما راهی بجز رفتن به مدارس دولتی فرانسه زبان ندارند. کیفیت نامطلوب آموزشی این مدارس را در نتایج پایانی هر سال و شمار دارنگان مدرک تحصیلی هر مقطع به روشنی می توان دید. بررسی این آمارها را به نوشته های بعدی وا می گذاریم.

(1) این بنیاد همچنان به فعالیت خود ادامه می دهد و از سال 2000 پذیرای پسران نیز شده است.

(2) این بنیاد آمورشی دینی با حمایت ملکۀ ویکتوریا در سال 1852 به دانشگاه تبدیل شد، دانشگاهی که امروز به آن دانشگاه لاوال ( Laval) می گوییم.

(3) École de Syndic

(4) http://www.memoireduquebec.com/wiki/index.php

(5) www.meq.gouv.qc.ca

(6) http://fr.wikipedia.org/wiki/Systeme_d'education_quebecois

(7)http://lejournaldequebec.canoe.ca/journaldequebec/actualites/quebec/archives/2010/07/20100713-202145.html

اقلیتهای مشهود

2011-06-02T12:31:00.000-07:00

محسن حافظیان

مدیر سازمان آموزشی مولتی ساژ

می دانیم که کشور کانادا، از نگاه تاریخی، در پی هجوم اروپایی تباران (عمدتا انگلیسی و فرانسوی) شکل گرفته است. نخست، فرانسویان در سال 1534 به سرپرستی ژاک کارتیه در منطقۀ کنونی استان کبک مستقر شدند. سالهای 1610-1623 اولین سالهای استقرار انگلیسی زبانان در کاناداست. پس از سالها درگیری و جنگ و خونریزی میان این دو گروه قومی، در سال 1763 انگلیسیها بر فرانسویها پیروزی می شوند و پس از آن با اتحاد سه گروه مهم از مهاجرین انگلیسی در مناطق کبک، نیوبرونزویک و نیواکس، دومینیون کانادا شکل می گیرد و به پدید آمدن میثاق آمریکای شمالی انگلیسی (Acte de l’Amérique du Nord britannique) در روز اول ژوئیۀ سال 1867 می انجامد. پیداست که هجوم اروپاییان تصاحب سرزمینی که بعدها کانادا نامیده میشود، با درگیریهای شدیدی با بومیان، صاحبان اصلی این سرزمین، انجام گرفت. برای نمونه می توان از شورش پونتیاک (Rébellion de Pontiac) نام برد که در همین سال پیروزی انگلیسیها بر فرانسویها (1763) پا می گیرد و سرکوبش تا سال 1766 ادامه می یابد.

پیدایش میثاق آمریکای شمالی انگلیسی (1867) نقطه عطف بسیار مهمی در روند و ماهیت مهاجرت به کاناداست. این میثاق جزو نخستین گامهایی است که به تشکیل دولت- ملت (با ترکیبی کاملا اروپایی و مسیحی) فراهم شده است و تازه واردین بعدی، دیگر نه در هیئت کاشفان و مهاجمان و نظامیان به این سرزمین پا میگذارند و نه به عنوان بردۀ مستعمرات اروپا. (1) دو سال بعد از این تاریخ است که در سال 1869، پارلمان کانادا نخستین قانون مهاجرت خود را تصویب میکند. تصویب این قانون البته نه به معنای دادن امکان یکسان ورود دیگر ملیتها به کاناداست و نه دادن امکان موقعیت برابر نسبت به اروپایی تباران. برخی قوانینی که بعدا تصویب می شود این مسئله را به خوبی نشان می دهد. به چند نمونۀ آن اشاره کنیم؛

- در سال 1885 بنا به قانونی ورود مهاجرین چینی را محدود می کند و مالیات ورود بر آنان تحمیل می شود. در سال 1923، قوانین جدیدی ورود چینیان را به کانادا تقریبا ناممکن میسازد، قانونی که تا سال 1947 پا برجا می ماند.

- در سال 1905، وزیر امور داخلی فرانک الیویه گزینش مهاجران را منوط به مسئلۀ نژاد آنها میکند. با وضع قانونی دیگر در سال 1910 این موضع تقویت می شود.

- در سال 1907 قانون منع ورود سیکهای هندی به تصویب می رسد.

- در سال 1919 قوانین جدیدی برای انتخاب مهاجرین بر مبنای نژاد و فرهنگ آنها وضع می شود.

- و...

بدیهی است که در گذر دهه ها، بسیاری از این قوانین، بدنبال شرایط جهانی و نیازهای کانادا، لغو و یا دگرگون شده اند. مثلا، در روزگار ما، این درست است که مرزهای ورودی کانادا آغوش گشاده تری برای مهاجر سرمایه گذار دارند تا مهاجری که به عنوان نیروی کار و دربهدر به دنبال یافتن کارفرمایی مناسب پا به کانادا می گذارد. با این حال، مهاجرامروزی رودررو با همان شرایط و قوانین اعلام شده ای نیست که متقاضیان مهاجرت در سال 1930 درگیر آن بوده اند. در این سال، ورود کل مهاجرین، بجز مهاجرین سرمایه گذار، به کانادا رسما ممنوع شده بود.

با همۀ تغییرات قانونی و شرایط مهاجرت، آن چه که ثابت مانده این است که ما در هر شرایطی و در هر زمانی که پا به این سرزمین بگذاریم، مهاجریم. بویژه اگر از نگاه نژادی جزو «اقلیت مشهود» (3) هم باشیم. به نظر می رسد که این اصطلاح «اقلیت مشهود» را دیوانسالاران کانادا برای رده بندی کردن مهاجران غیراروپایی اختراع کرده اند و در متون رسمی به کار گرفته اند. (4) «اقلیت مشهود» اصطلاحی است رسمی و اداری که جز در کشور کانادا در دیگر کشورهای مقصد مهاجرت (حتی از نوع غربی آن) وجود ندارد. در پاسخ به این پرسش که «اقلیت مشهود» به چه کسانی می گویند، در یکی از این متون رسمی، که اصطلاح یادشده را تبیین کرده است، می خوانیم که « [...]. اقلیت مشهود به کسانی گفته می شود که، به جز بومیان کانادایی، ازنژاد سفید پوستان نیستند و یا این که پوستشان سفید نیست. این گروه شامل چینیها، مردم آسیای جنوبی، سیاه پوستان، فیلیپینیها، مردم آمریکای لاتین، مردمان آسیای شرقی، اعراب، آسیای غربی، (5) ژاپنیها، کره ایها و دیگر اقلیتهای مشهود و اقلیتهای مشهود چندگانه است. » (6) آن چنان که متون رسمی این کشور می نویسند اختراع و کاربرد این اصطلاح جهت ایجاد امکان دسترسی برابر در کاریابی برای همگان بوده است.

برای بسیاری از ما اتفاق افتاده است که به هنگام پر کردن برگه ای اداری از ما پرسیده شده که ما خود را جزو گروه اقلیت مشهود می دانیم یا نه. دانسته و ندانسته پاسخی به این پرسش داده ایم و در ابهام از آن گذشته ایم. در اینجا، با نگاهی به آمارهای در دسترس مربوط به این گروه از مهاجران تلاش کرده ایم که تصویری روشن تر به دست دهیم و آن تصویر، تصویر جایگاه این اقلیتها در امکان کاریابی در کانادا به نسبت شمار آنهاست.

الف. شمار افراد مقیم کانادا که خود را جزو اقلیتهای مشهود می دانند رو به افزایش داشته است؛ شمار آنها در سال 1981 تنها 4.7 درصد کل جمعیت کانادا بوده است، در سال 2001 اقلیتهای مشهود 13.4 درصد جمعیت کانادا را تشکیل می داده اند. (7) ناگفته نماند که از سال 1996 تا سال 2001 جمعیت کل کانادا تنها 4 درصد رشد داشته است و جمعیت اقلیتهای مشهود رشدی 25 درصدی را نشان می دهد. (8) بنا به برآورد و پیش بینی سازمان آمار کانادا (همان منبع پیشین) تا سال 2017 میان 19 تا 23 درصد کل جمعیت کانادا از همین اقلیتهای مشهود خواهند بود. آیا بالا رفتن نسبی شمار اقلیتهای مشهود به معنای بالا رفتن نسبی حضور آنها در حوزۀ کار بوده است؟

ب. افزون بر بخشی از«اقلیت مشهود» بودن، داده های گوناگونی، از جمله کشور مبدا مهاجرت، مدت اقامت، محل اقامت، جنسیت،...) چندی و چگونگی حضور آنها را در بازار کار کانادا را رقم می زنند. نمونه های زیر به خوبی مسئله را نشان می دهند:

- درصد مهاجرینی که از شمال آفریقا در سالهای 1996 - 2001 در کانادا مستقر شده اند 32 درصد جمعیت فعال و آماده به کار آنها در سال جاری است. در همین گروه از اقلیتهای مشهود، درصد بیکاری برای آنانی که در سالهای 1980 به کانادا آمده اند 18 درصد است. (9)

- در سال 2006 آمار بیکاری بخشی از گروههای «اقلیت مشهود» در استان انتاریو بدین شرح بوده است: 19.5 درصد جمعیت کل مهاجرین آفریقایی بیکار بوده اند، درصد بیکاری مهاجرین آفریقای شرقی 24.6 درصد و درصد بیکاری مهاجرین آفریقای مرکزی و مهاجرین خاورمیانه ای 15.7 درصد بوده است. در همین سال و در همین استان، آمار تنها 4.4 درصد بیکاری را برای متولدین کانادایی نشان می دهد. (10)

- در مونترال و در همین سال جاری، تنها 13 درصد شاغلین در امور شهری از اقلیتهای مشهود قومی اند. این در حالی است که شمار افراد این اقلیتها 30.7 درصد جمعیت کل مونترال است و 51% آنها دارای حداقل مدرک دانشگاهی کارشناسی اند. (11)

- آمار رسمی نشان می دهد که اعضای اقلیتهای مشهود، چه به تازگی مهاجرت کرده باشند و چه به نسلهای بعدی تعلق داشته باشند، بیشتر در معرض بیکاری اند. در همین کبک، در حالی که در سال 1996 میانگین بیکاری 7.4 درصد بوده است، سیاه پوستان آفریقایی با 36 درصد بیکاری، هاییتی ها با 28 درصد بیکاری مواجه بوده اند. در آمار سال 2001 شمار بالای بیکاری در کبک هم شامل اعراب و مردمان آسیای غربی (که ما ایرانیان هم بخشی از آنیم) با 22 درصد بیکاری می شود و هم شامل مهاجرین آمریکای جنوبی با 15.7 درصد بیکاری نیروی آماده به کار. می دانیم که این دو گروه اخیر هم بخشی از اقلیت های مشهودند. (12)

آمارهای فراوان دیگری هم هست که دقیقتر نشان می دهند که چگونه بخش بزرگی از این اقلیتهای «مشهود» در حوزۀ کار «نادیده» گرفته شده اند. برآورد هزینه های مالی و خانوادگی و روانی ای که این مهاجرین در این شرایط می پردازند، غیرقابل محاسبه است.

پیش از آن که تلاشمان را بکار گیریم که ما مهاجران امروزی به چشم فرزندان مهاجمان جهانگشای سده های پیشین بیاییم و دیده شویم و مقبول طبعشان افتیم، شاید بیراه نباشد که اندکی هم به خویشتن بنگریم و تواناییهایمان را بهتر دریابیم و اگر بنا به آن است که در این سرزمین ریشه بدوانیم، از همراهی همدلان خویش را محروم نسازیم، که اگر در این غربت به هم مدد نرسانیم و از خطاهایمان نیاموزیم، فرزندانمان بی شک از ما چنین یاد خواهند کرد:

بر سر ره، زاد کم، مرکوب سست غم قوی و دل تنگ، تن نادُرُست

مولانا

(1) یادآوری کنیم که برده داری کهن در 1834 در تمامی امپراتوری انگلیس لغو شده بود.

http://www.edukits.ca/multiculturalism/student/timeline_f.html (2)

Minorités visibles (3)

http://www.hrsdc.gc.ca/fra/travail/publications/egalite/rsee/2006/page13.shtml (4)

(5) که ما ایرانیان را هم شامل می شود (ح)

http ://www.statcan.gc.ca/concepts/definitions/minority-minorite1-fra.htm (6)

(7) http://www.statcan.gc.ca/pub/85f0033m/85f0033m2008015-fra.pdf

(8) http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/050322/dq050322b-fra.htm

(9) http://quartierlibre.ca/2011/03/taux-de-chomage-frolant-les-30-dans-la-communaute-maghrebine/

(10) http://www.ocasi.org/index.php?qid=951

(11) Journal Métro, Mercredi 25 mai 2011, Montréal Canada, p.1

(12) http://www.hrsdc.gc.ca/fra/travail/egalite/racism/ini_sans_racisme/tremblay-mahfoudh.shtml

وضعیت خانوادگی مهاجران ایرانی

2011-05-11T12:34:00.000-07:00

محسن حافظیان

مدیر سازمان آموزشی مولتی ساژ

در جابجا شدن از كشوری به كشور دیگر، این تنها آدم‌ها نیستند كه جابجا می‌شوند، فرهنگشان هم با آن‌ها تا جایی كه بروند می‌رود. در درون یك فرهنگ، به عنوان سامانه‌ای پایا از هنجارهای مورد پذیرش جامعه، پدیده‌های پیرامونی و درونی انسان تعریف و تبین شده‌اند؛ جایگاه فردی در خانواده، زن، شوهر، اخلاق و... از آن جمله‌اند. در درون یك فرهنگ و در درون زیستگاه تاریخی و جغرافیایاش، اگر هم تضادی در رابطه با این یا آن تفسیر از هنجارهای اجتماعی وجود دارد، این تضاد كار را به تناقض نمی‌كشاند مگر در تحولات ناگهانی تاریخی و بحرانهای ژرف اجتماعی. اما در برخورد فرهنگ مهاجران با روشهای زندگی کشور مقصد مهاجرت، تضاد‌های یاد شده به آسانی راه به تناقض می‌برند و آسیبهایش به نهادهایی چون خانواده می رسد. آشکار است که تفاوتهای فرهنگی به تنهایی سنجه ای برای آسیب شناسی مسایل خانوادگی مهاجران نیست. دیگر مسایلی چون نبود ساختاری تعریف شده و فراگیر برای جذب نیروهای متخصص كه در كشورهای مبداء مهاجرت آموزش دیده‌اند، نبود شناخت كافی از بازار كار در کشور مقصد کشور و تبلیغات دروغین کشورهایی که نیازمند نیروی کار کشورهای مهاجرخیزند، نداشتن تسلط كافی به زبان و یا زبان‌های كشور مهاجرپذیر، پذیرفتن نشدن مدارك تحصیلی دیگر كشورها و یا ارزیابی پایین این مدارك برخی از عواملی‌اند كه دست‌یابی به موقعیتی مناسب و درخور را در جامعۀ جدید برای مهاجرین دشوار می‌سازند و مستقیما پایداری خانواده ها را نشانه می روند.

در این کوتاه نوشته، به وضعیت خانوادگی مهاجران ایرانی مقیم کانادا، در مقایسه با آمار کل کانادا و در محدودۀ آمار دولتی که در دسترس است، می پردازیم، تا تصویر روشنتری از گوشه ای از زندگی در غربت این گروه از مهاجران ارایه شود.

طبقه بندی وضعیت خانوادگی در آمار رسمی

آمار رسمی کانادا، [i] زنان و مردان را نسبت به وضعیت خانوادگی ای که دارند به 6 گروه تقسیم میکند: مجردها ( کسانی که هرگز ازدواج نکرده اند) متاهلها، جداشدگان ( کسانی که رسما زن و شوهر به شمار می روند، ولی جدا زندگی می کنند). طلاق گرفتگان، بیوگان (کسانی که همسرشان درگذشته است) و کسانی که با هم بدون ازدواج زندگی مشترک دارند. در سال 2006، توزیع آماری این گروه به شرح زیر است:

● مردان و زنان مجرد

- شمار مردان مجرد در کل کانادا (1738800 نفر) 5 درصد بیشتر از زنان مجرد (1738800 نفر) است. در همین سال آماری شمار مردان ایرانی مجردی که هرگز ازدواج نکرده اند (20440 نفر) از زنان مجرد (14895 نفر) 15.6 درصد بیشتر است. این آمار به روشنی نشان می دهد که نزد مردان ایرانی مقیم کانادا، ازدواج رونق کمتری نسبت به کل مردان کانادا داشته است.

● مردان و زنان متاهل

- شمار متاهلین زن در کل کانادا (1660915 نفر) 1.3 درصد از متاهلین مرد (1624015 نفر) بیشتر است. این تفاوت می تواند مربوط به ازدواج بخشی از زنان کانادایی با مردان دیگر ملیتها و در خارج از کانادا باشد. شمار متاهلین زن ایرانی (25235 نفر) 4 درصد کمتر از متاهلین مرد ایرانی (27385 نفر) است. این تفاوت می تواند مربوط به ازدواج بخشی از مردان ایرانی با زنان غیر ایرانی باشد.

● مردان و زنان جداشده

- شمار زنان کل کانادا که متاهلند ولی جدا زندگی می کنند (128305 نفر) 14 درصد بیش از شمار مردان (95210 نفر) است. شمار زنان ایرانی که متاهلند ولی جدا زندگی میکنند (1655 نفر) 25 درصد بیش از شمار مردان (995 نفر) است. بخشی از این زنان را گروهی تشکیل میدهند که همسرانشان برای کسب درآمد بیشتر و آسانتر در ایران کار و زندگی می کنند و زندگی اینان را بدین طریق تامین می کنند. هیچ آمار در دسترسی نه در این باره وجود ندارد و نه در بارۀ این که چند درصد از این جدا ماندنهای طولانی به فروپاشی خانواده ها منجر می شود.

● مردان و زنان طلاق گرفته

- شمار زنان طلاق گرفته در کل کانادا (409990 نفر) که تنها زندگی می کنند 13.4 درصد بیش از شمار مردان طلاق گرفته است (312880 نفر) است. شمار این زنان 8.6 درصد کل زنان این گروه است. شمار زنان طلاق گرفتۀ ایرانی (3205 نفر) هم 18.8 درصد بیش از شمار مردان طلاق گرفته ایرانی مقیم کاناداست (2190 نفر) است.

● مردان و زنان بیوه

- شمار زنان بیوه (340940 نفر) در کل کانادا 62.4 درصد بیش از شمار مردانی است که همسرانشان فوت کرده اند. شمار زنان بیوه ایرانی (2340 نفر) در کل کانادا 73.6 درصد بیش از شمار مردانی است که همسرانشان فوت کرده اند (355 نفر). در کنار دیگر عوامل، این اختلاف آماری می تواند از سویی ریشه در عمر طولانیتر زنان نسبت به مردان داشته باشد و از دیگر سو در این که شمار مهاجرین مرد ایرانی از شمار مهاجرین زن ایرانی بیشتر بوده است.

● زندگی مشترک بدون ازدواج

- شمار کل زنانی که در کانادا بدون ازدواج رسمی با کسی زندگی می کنند (650820 نفر) ، از شمار مردان همین گروه تنها 0.5 درصد بیشتر است. شمار زنان ایرانی که بدون ازدواج رسمی با کسی زندگی می کنند (1075 نفر)، از شمار مردان همین گروه 15.8 درصد کمتر است.

نگاهی گذرا به آن چه که نوشتیم نشان می دهد که کم شمارترین گروه های آماری ایرانیان مقیم، مربوط به «وضعیت خانوادگی»، گروه کسانی است که بدون ازدواج با هم زندگی می کنند و پرشمارترینش گروه متاهلین. در کل کانادا، گروه مجردین بیشترین شمار (3309745 نفر) و گروه افرادی که با حفظ ازدواج از یکدیگر جدا شده اند کمترین شمار (223515 نفر) را دارد.

در جدول های 1 و 2 و همچنین نمودارهای 1 و 2 توزیع داده های یاد شده را نشان داده ایم.

جدول 1. وضعیت خانوادگی در کل کانادا

نمودار 1. وضعیت خانوادگی در کل کانادا

جدول 2. وضعیت خانوادگی ایرانیان مقیم در کانادا

نمودار 2. وضعیت خانوادگی ایرانیان در کانادا

در نمودار 3 داده های مربوط به وضع خانوادگی در کل کانادا و در نزد ایرانیان زیر را در گرایشهای عامشان نشان داده ایم.

نمودار 3

نمودار به خوبی نشان می دهد که گرایش آماری ایرانیانی که متاهلند بر گرایش آماری کل کانادا چیره است. این مسئله مستقیما مربوط می شود به ارزش و جایگاه خانواده در فرهنگ ایرانیان. مسئلۀ در خور توجه دیگری در همین زمینه، غالب بودن گرایش زندگی مشترک (بدون ازدواج) در کل کاناداست و گرایش محدود آن نزد ایرانیان مقیم کانادا. در حوزه های افرادی که طلاق نگرفته اند ولی جدا از یکدیگر زندگی می کنند و آنانی که طلاق گرفته اند، گرایشهای گروههای مذکور نزدیکی هایی با یکدیگر دارند. سنجۀ دیگری که می تواند نتایج دقیق تری در این باره به دست بدهد، وضعیت استانهای مختلف کاناداست.[ii]

[i] Cf. Statistics Canada, (Recensement de 2006) : Faits saillants en tableaux, Produits de données, Origine ethnique et minorités visibles : http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/

[ii] http://www.mfa.gouv.qc.ca/statistiques

دانش آموختگان ایرانی در کانادا

2011-04-25T16:11:00.000-07:00

محسن حافظیان

مدیر سازمان آموزشی مولتی ساژ

در جامعۀ مهاجر ایرانی، شمار کسانی که دارای مدارک تحصیلی دانشگاهی اند کم نیستند. این واقعیت را در برخوردهای زندگی روزانه مان نیز می بینیم؛ رانندۀ تاکسی که در ایران مهندس ساختمان بوده است، تعمیرکار ساعتی که دارای دانشنامۀ دکترای شیمی است، پزشکی که در بن بستهای یافتن جایگاه بایسته اش به حاشیۀ جامعه رانده شده است و دیگر نمونه هایی که یافتنش در جامعۀ مهاجر ایرانی کار سختی نیست. در طی دو نوشته به آمار دانش آموختگان مهاجران ایرانی مقیم کانادا[i] (بر مبنای نتایج رسمی آماری کانادا در سال 2006) [ii] و رشته های تحصیلی آنان می پردازیم و آن را با آمار دانش آموختگان کل کانادا مقایسه می کنیم.

ناگفته نماند که در بررسی آماری دانش آموختگان چند مورد زیر را برآوردها در نظر نگرفته ایم، البته آشکار است که هرکدام از این موارد می توانند موضوع پژوهشی مستقل باشند. نتیجه آن که

- به مقاطع تحصیلی مشترک و شناخته شدۀ دانشگاهی در دو کشور ایران و کانادا اکتفا کردهایم و آمار مربوط به مدارک مراکز حرفه ای، غیر دانشگاهی، تحصیلات ناتمام و... را نادیده گرفته ایم،

- معیار سن و شمار سالهای حضور در کانادا را برای مهاجران ایرانی در نظر نگرفته ایم. در آمار کانادا معیار سن افراد بین 25 تا 64 سال بوده اند.

- در این نوشته به مدارک و رشتههای تحصیلی ایرانیان مقیم کانادا پرداخته ایم، چه این تحصیلات در ایران انجام شده باشند، چه پس از ورود مهاجران در کانادا.

در این کوتاه نوشته نخست به معرفی این داده ها در کل کشور کانادا می پردازیم و سپس آمار مدارک و رشته های تحصیلی ایرانیان مقیم در این کشور را اریه می دهیم و آنها را با هم مقایسه می کنیم.

1. مدارک تحصیلی

الف. مدارک تحصیلی کانادایی ها

بررسی آمارها نشان می دهد که:

- شمار کل مردان دانش آموختۀ کانادا (2924090 نفر) 5.2 درصد کمتر از شمار کل زنان دانش آموختۀ (3246630 نفر) این کشور است. البته همچنان که خواهیم دید این توزیع، توزیع یکسانی برای همۀ سطوح تحصیلی نیست.

- پر شمارترین مدرک تحصیلی به دست آمده را دارندگان مدرک تحصیلی متوسطه و کم شمارین مدرک تحصیلی دانش آموختگان، مدرک دکترا است.

- در مقطع تحصیلی دکترا، مردان (با 17780 نفر) شمار مردان 27 درصد بیشتر از شمار زنان است. - در مقطع تحصیلی متوسطه و لیسانس شمار زنان به ترتیب 8 درصد و 10.3 درصد بیشتر از شمار مردان است.

- کمترین اختلاف آماری شمار مردان و زنان مورد نظر در مقطع تحصیلی فوق لیسانس است. در این مقطع تحصیلی، شمار مردان (با 83375 نفر) تنها 1.4 درصد بیشتر از شمار زنان بوده است.

- کسانی که دارای هیچ گونه مدرک تحصیلی نبودهاند (2128375 نفر) 34.5 درصد کل کاناداییهایی بوده اند که در این رابطه به آمار درآمده اند. با تفاوت نفر، شمار مردان این گروه 13245 نفر از شمار زنان بیشتر بوده است.

ب. مدارک تحصیلی ایرانیان مقیم در کانادا

در سال آماری (2006)، [iii] داده ها نشان می دهد که در میان گروه مهاجران مقیم ایرانی:

- شمار کل مردان دانش آموختۀ ایرانی (54120 نفر) 8.6 درصد بیشتر از شمار کل زنان دانش آموختۀ (45515 نفر) ایرانی در این کشور است. همچنان که دیدیم، شمار کل مردان دانش آموختۀ کانادا 5.2 درصد کمتر از شمار کل زنان دانش آموختۀ این کشور بود.

- به مانند دارندگان مدرک تحصیلی در کل کانادا، کم شمارین مدرک تحصیلی دانش آموختگان ایرانی نیز مدرک دکترا است.

- در مقطع تحصیلی دکترا، شمار مردان ایرانی (با 2325 نفر) 45.8 درصد بیشتر از زنان ایرانی (با 865 نفر) است. پیشتر دیدیم که شمار مردانی که در کل کانادا این مقطع تحصیلی را به پایان برده اند، تنها 27 درصد بیشتر از شمار زنان بود.

- کمترین اختلاف آماری شمار مردان و زنان ایرانی مورد نظر در مقطع تحصیلی متوسطه است. در این مقطع تحصیلی، شمار مردان (با 11105 نفر) فقط 0.7 درصد بیشتر از شمار زنان بوده است. دیدیم که کمترین اختلاف آماری در سطوح تحصیلی میان زنان و مردان در کل کانادا مربوط به مقطع تحصیلی فوق لیسانس بود.

- ایرانیان مهاجر مقیمی که دارای هیچ گونه مدرک تحصیلی نبودهاند (10740 نفر) 8.8 درصد کل ایرانیان مقیم (121510 نفر) را تشکیل می داده اند. بالاتر دیدیم که کسانی که دارای هیچ گونه مدرک تحصیلی نبودهاند 34.5 درصد کل کاناداییهایی بوده اند که در این رابطه به آمار درآمده اند. این شمارگان موقعیت برتر تحصیلی ایرانیان در کانادا را نشان می دهد.

در پیوند با این داده های آماری موضوع دیگری مطرح می شود و آن رشته های تحصیلی این گروههای آماری است. در بخش دوم این نوشته از رشته های تحصیلی ایرانیان مهاجر مقیم خواهیم گفت.

2. رشته های تحصیلی

به دنبال آنچه در بخش پیشین نوشتیم، عمده رشتههای تحصیلی دانش آموختگان کانادایی و ایرانیان مقیم را در دوره های پس از دوران دبیرستان، بر مبنای آمار رسمی دولت کانادا در سال 2006، در این بخش بررسی می کنیم.

الف. رشته های تحصیلی دانش آموختگان کل کانادا

نخست به معرفی آمار رشته های تحصیلی مربوط به کل کانادا می پردازیم. این رشته ها عبارتند از تجارت و مدیریت، علوم انشانی و حقوق، ارتباطات، آموزش، بهداشت و پزشکی، کشاورزی، ریاضی و رایانه و معماری و مهندسی. بررسی آماری این رشته ها نشان می دهد که:

- رشته های معماری و مهندسی، تجارت و مدیریت، بهداشت و آموزش بیشترین شمار دانش آموختگان را داشته است. در همین رشته ها بیشترین تفاوت در شمار زنان و مردان دیده می شود.

- کمترین شمار دانشآموختگان زن و مرد در رشته های کشاورزی و ریاضی و علوم رایانه ای دیده می شوند.

- در رشته های علوم انسانی و حقوق، مدیریت و تجارت، ارتباطات، بهداشت، آموزش، شمار زنان دانش آموخته به ترتیب 30.3 درصد، 35 درصد، 67 درصد، 9.5 درصد و 70.6 درصد بیشتر از مردان دانش آموختۀ این رشته هاست.

- شمار دانش آموختگان زن و مرد رشته های کشاورزی، ریاضی و علوم رایانه ای و ارتباطات کمترین اختلاف آماری را در کل کانادا نشان می دهد.

ب. رشته های تحصیلی دانش آموختگان ایرانی در کانادا

در همان رشته های تحصیلی یاد شده، توزیع آماری دانش آموختگان ایرانی مقیم، در مقطع پس از دیپلم متوسطه، نشان می دهد که

- مردان ایرانی (با 34860 نفر) 53 درصد و زنان ایرانی ( با 31035 نفر) 47 درصد کل این گروه ها را تشکیل می دهند. در کل کانادا زنان 67 درصد تحصیلکردگان و مردان 33 درصد تحصیلکردگان این گروه ها را تشکیل می دهند.

- بیشترین شمار ایرانیان ( 17800 نفر) در رشتۀ معماری و مهندسی تحصیل کرده اند و کمترین شمار آنها در رشته کشاورزی (925 نفر). این مسئله کم و بیش در مورد کل دانش آموختگان کانادا نیز صادق است.

- کمترین تفاوت آماری میان شمار زنان و مردان ایرانی مربوط به رشته های ارتباطات است. در این رشته ها شمار مردان 13 درصد کمتر از زنان دانش آموختۀ ایرانی بوده است. کمترین تفاوت آماری زنان و مردان در کل کانادا نیز در همین رشتۀ ارتباطات دیده می شود؛ مردان 9 درصد کمتر از زنان در این رشته تحصیل کرده اند.

- بیشترین تفاوت میان مردان و زنان ایرانی در رشته های تحصیلی مربوط میشود به رشته های معماری و مهندسی. در این رشته ها، شمار مردان (با تفاوت 11510 نفر) 64.6 درصد بیش از زنان بوده است. در کل کانادا نیز در همین رشته هاست که بزرگترین اختلاف میان شمار زنان و مردان وجود دارد؛ شمار مردان ( با 42290 نفر) تنها 6 درصد این گروه را تشکیل می دهد.

- شمار زنان در رشته های آموزش، ارتباطات، علوم انسانی و حقوق، تجارت و مدیریت و بهداشت به ترتیب 70.5 درصد، 13درصد، 33 درصد، 3 درصد و 28 درصد بیشتر از مردان ایرانی دانش آموختۀ این رشته هاست. این ترتیب به اندک تفاوتهایی در مورد کل دانش آموختگان کانادا نیز صادق است.

می بینیم که با تفاوتهایی که در شمارگان این دو گروه و تفاوتهای در مورد جنسیت دانش آموختگان، در کل گرایش های غالب کم و بیش نزد دو گروه یکسان به نظر می رسد. بخشی از این هماهنگی می تواند می تواند مربوط به نیازهای موجود در بازار کار کشور کانادا باشد.

[i] در این آمار کسانی مهاجر مقیم نامیده شده اند که پس از روند قانونی تابعیت کانادایی گرفته اند یا در آمارگیری کشور کانادا را محل زندگی خود گفته اند.

[ii] Statistics Canada, (Recensement de 2006) : Faits saillants en tableaux, Produits de données, Origine ethnique et minorités visibles.

[iii] Cf. Statistics Canada, (Recensement de 2006) : Faits saillants en tableaux, Produits de données, Origine ethnique et minorités visibles :

http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/

زمینه های شغلی مهاجران ایرانی

2011-04-25T07:58:00.000-07:00

دکتر محسن حافظیان

مدیر سازمان آموزشی مولتی ساژ

یافتن کار متناسب با تجربه و یا با رشتۀ تحصیلی مهاجران یکی از سدهای به سختی نفوذپذیری است که بر سر راه مهاجران قرار دارد. پی آمدهای بیکاری مهاجران باتجربه و دانش آموخته همۀ ارکان زندگی در غربت مهاجر را در بر میگیرد و غالبا آسیبهای جبران ناپذیری را باعث است. آمار رسمی خود کشور کانادا هم نشان می دهد که زمان و چگونگی گذر از این سد هم بنا به سه سنجۀ سرزمین مادری مهاجر و استانهای کانادا و رشتۀ کاری مهاجر تغییر میکند. برای نمونه، بنا به دادههای آماری سال 2008، 27.1 درصد مهاجران آفریقای شمالی (که بیشتر آنها فرانسه زبان هم هستند) در کبک بیکار بوده اند، درصد بیکاری همین گروه از مهاجران در کل استان انتاریو 19.7 بوده [i] که رقم بالایی است. در کل کشور کانادا نیز این تفاوت چشمگیر است؛ بنا به آمار رسمی درصد بیکاری در جمعیت فعال (سنین میان 15 تا 54 سال) و زادۀ کانادا در سال 2007 تنها 4.6 درصد بوده است و نزد مهاجرین آسیایی (و خاورمیانه ای ها) 11.2 درصد.[ii] در مورد ایرانیان مهاجر نیز بد نیست بدانیم که درصد بیکاری زنان ایرانی 11.9 درصد و درصد بیکاری مردان 8.4 درصد این گروه مهاجر بوده است. در همین سال آماری تنها 6.3 درصد از کل زنان فعال کانادا و 7 درصد از کل مردان کانادا بیکار بوده اند. در زمینه های کاری هم برای نمونه اشاره شود که در سال 2009 در کبک 94 جایگاه پزشک رزیدنت در نظام پزشکی خالی ماند با این که 130 پزشک مهاجر شرایط قانونی ورود به نظام پزشکی کبک را کسب کرده بودند.[iii]

بنا به این مقدمه، پیداست که در بررسی آماری زمینه های کاری مهاجران ایرانی در پیوند با وضعیت کسانی است که به کاری در سال آماری 2006 در کانادا مشغول بوده اند[iv] و همۀ جمعیت فعال ایرانی در کانادا را شامل نمی شود.

ادارۀ آمار کانادا [v] زمینه های کاری را، در یک دسته بندیی کلی، به 10 گروه تقسیم کرده است: مدیریت (گروه 1)، امور مالی و اداری (گروه 2)، علوم طبیعی و کاربردی (گروه 3)، بهداشت و پزشکی (گروه 4)، آموزش و علوم انسانی (گروه 5)، هنر و ورزش و تفریحات (گروه 6) ، تجارت و خدمات (گروه 7)، حمل و نقل و تعمیرات (گروه 8)، استخراج مواد اولیه و کارگاههای تولیدی (گروه 9).

1. شاغلین کل کانادا (به تفکیک زن و مرد)

بنا به آمار رسمی سال 2006 کانادا، شمار شاغلین 15 سال به بالای در کل کشور 7960855 نفر بوده است. از این جمعیت 3849755 نفر مرد و 4111100 نفر زن بوده است.

این آمار نشان می دهد که:

- شمار زنان شاغل در کل حوزه ها (2509205 نفر) 12.4 درصد بیشتر از شمار شاغلین مرد در کانادا است.

- شغلهای حوزۀ تجارت، بیشترین درصد نیروی کار را در برمی گیرد (29.8 درصد). شمار شاغلین زن (781370 نفر) در این حوزه 17.6 درصد بیشتر از شاغلین مرد (547985 نفر) است.

- بیشترین تفاوت آماری شمار زنان و مردان شاغل در کانادا، در حوزۀ امور مالی و اداری است. در این حوزه، شمار زنان (698480 نفر) 47.2 درصد بیشتر از شمار مردان ( 250575 نفر) است.

- کمترین تفاوت آماری شمار زنان و مردان شاغل در کانادا، در حوزۀ هنر است. در این حوزه، شمار زنان (82185 نفر) تنها 13 درصد از شمار شاغلین مرد (63250 نفر) بیشتر است.

- حوزه های کاری مربوط به هنر و ورزش و تفریحات، کمترین نیروی کار را به خود اختصاص می دهد (3.25 درصد). در این حوزه هم شمار زنان (82185 نفر) از شمار مردان (63250 نفر) 13 درصد بیشتر است.

- در حوزه های علوم طبیعی و کاربردی، مدیریت، و جمع استخراج مواد اولیه و کارگاههای تولیدی شمار مردان شاغل به ترتیب 55.8 درصد، 24.2 درصد و 39.36 درصد از شمار زنان شاغل بیشتر است.

- برتری آشکار شمار مردان شاغل در کانادا مربوط به حوزۀ کاری حمل و نقل است. در این حوزه شمار مردان شاغل (171705 نفر) 59.5 درصد از شمار شاغلین زن (43605 نفر) بیشتر است.

2. شاغلین مهاجر ایرانی (به تفکیک زن و مرد)

حال به بررسی آمار ایرانیان شاغل در کانادا بپردازیم.

بنا به آمار رسمی همین سال 2006،[vi] شمار شاغلین ایرانی تبار کانادا98695 نفر بوده است. از این جمعیت 51365 نفر مرد و 47330 نفر زن بوده اند.

بنا به همین آمار:

- جمعیت فعال مردان مقیم ایرانی (با 36440 نفر) 14 درصد بیشتر از جمعیت زنان این گروه ( با 27585 نفر) است. بالاتر دیدیم که در کل کانادا شمار زنان شاغل 12.4 درصد از شمار مردان بیشتر بوده است.

- شغلهای حوزۀ تجارت، بیشترین درصد نیروی کار ایرانیان را در برمی گیرد (27 درصد). شمار شاغلین زن ایرانی (9145 نفر) در این حوزه 5.8 درصد بیشتر از مردان ایرانی (8135 نفر) بوده است. در این رستۀ آماری، شمار زنان شاغل کل کانادا 17.6 درصد از مردان بیشتر بوده است.

- حوزه های کاری مربوط به هنر و ورزش و تفریحات، کمترین نیروی کار را به خود اختصاص می دهد (2.8 درصد). در این حوزه شمار شاغلین زن 970 نفر و شمار شاغلین مرد 845 نفر بوده است.

- بیشترین تفاوت آماری شمار زنان و مردان ایرانی، مربوط به حوزۀ حمل است. در این حوزه، شمار زنان شاغل ایرانی (430 نفر) 87 درصد از شمار شاغلین مرد ( 6275 نفر) کمتر است.

- برتری آشکار شمار زنان ایرانی شاغل در کانادا مربوط به حوزۀ امور مالی است. در این حوزه شمار شاغلین زن (5675 نفر) 25.35 درصد بیشتر از شمار مردان (3380 نفر) است. بالاتر دیدیم که شمار زنان شاغل در این رشته در کل کانادا 47.2 درصد بیشتر از مردان بوده است.

- در حوزه های بهداشت و پزشکی، آموزش و علوم انسانی و تجارت (فروش و خدمات)، شمار زنان شاغل به ترتیب 35 درصد، 15.5 درصد و 6 درصد از شمار مردان شاغل بیشتر است.

در پایان این کوتاه نوشته سه پرسش دیگر زمینه های پژوهشهای دیگری را فراهم خواهد آورد که در صورت دست یافتن به آمار به آن خواهیم پرداخت:

- آیا همین نسبت حضور زنان مهاجر ایرانی نسبت به مردان در بازار کار نسبت به کل نیروی کار زنان در کانادا نزد زنان مهاجر دیگر نیز دیده می شود؟

- چند درصد از مهاجران ایرانی که به کاری دیگر به جز تخصصشان، چه به اجبار و چه به اختیار، در کانادا پرداخته اند؟

- سنجه هایی که دولت کانادا (یا کبک) در حوزۀ کاری برای گزینش متقاضیان مهاجرت به کار می بندد، پیوندی با نیاز واقعی بازار کار در کانادا دارد؟

[i] http://lapresseaffaires.cyberpresse.ca/economie/200901/06/01-686111-chomage-des-maghrebins-une-honte-pour-le-quebec.php (Olivier Bourque)

[ii] http://www.statcan.gc.ca/pub/71-222-x/2008001/c-g/desc/desc-n4-fra.htm

[iii] http://doudousow.wordpress.com/2009/11/19/les-difficultes-d%E2%80%99integration-des-personnes-immigrantes/

1 Cf. Statistics Canada, (Recensement de 2006) : Faits saillants en tableaux, Produits de données, Origine ethnique et minorités visibles :

http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/index-fra.cfm

[v] Cf. Statistics Canada, (Recensement de 2006) : Faits saillants en tableaux, Produits de données, Origine ethnique et minorités visibles :

http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/index-fra.cfm

[vi] Cf. Statistics Canada, (Recensement de 2006) : Faits saillants en tableaux, Produits de données, Origine ethnique et minorités visibles :

http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/index-fra.cfm

رفتار زبانی مهاجران ایرانی

2010-12-26T20:21:00.000-08:00

محسن حافظیان

مدیر سازمان آموزشی مولتی ساژ

مهاجر در مهاجرتش به سرزمینی که مردمانش به زبان یا زبانهای دیگری جز زبان او گفتگو می کنند، روندِ مهاجرتی زبانی را نیز تجربه خواهد کرد. اگر زبان محیط جدید را پیشتر فراگرفته باشد، تطبیق دانسته های زبانی اش با زبان واقعی کوچه و خیابان و فرهنگ جاری کشور نو را دارد. اگر هم به جز این باشد، مهاجر آموختن زبان و فرهنگ بیگانه را با هم تجربه خواهد کرد. در چنین شرایطی، استفاده از تک واژه ای بیگانه، مثلا از انگلیسی، در زنجیرۀ زبان مادری نشان از زبان دانی مهاجر نخواهد بود. روی دیگر رفتار زبانی مهاجر، جایگاه زبان مادری سرزمینش است در روند روزمرۀ زندگی خود و خانواده اش. آیا باید با کودکان به زبان بیگانه سخن گفت، البته اگر توانش باشد، که «زبانشان راه بیافتد»؟ آیا باید به زبان مادری با اطرافیانش گفتگو کند که هم پاسدار فرهنگ خود باشد و هم امکان گفتگو را از خودش در آینده نه چندان دور نگیرد؟ یا به آمیزه ای برسد که، برای نمونه، گفتِ عاطفی را به زبان مادری اش بگوید و دیگر چیزها را به زبانِ سرزمینِ بیگانه؟ کم و بیش همۀ مهاجران با این گونه پرسشها روبرویند و پاسخی از سر آگاهی و یا از سر ضرورت و اجبار به آن می دهند. (1)

طی این نوشتۀ کوتاه، به شناساندن آمار رسمی دولت کانادا دربارۀ رفتار زبانی جامعۀ مهاجر ایرانی مقیم (2) (در کل کانادا و در سال 2006) می پردازم که می تواند هنوز به داده ها و گرایش آماری زمان ما بسیار نزدیک باشد.

الف. آشنایی با زبان

بنا به آمار سال 2006، کانادا کشوری است با حدود 57 درصد جمعیت انگلیسی زبان و حدود 22 درصد جمعیت فرانسه زبان و 20 درصد دیگر جمعیت را تشکیل می دهند که زبان مادری شان زبان دیگری به جز این دو زبان رسمی است. بنا به همین گروه بندی زبانی، جمعیت مهاجرین مقیم، از جمع ایرانیان، را می توان نشان داد. در جدول و نمودارهای زیر آمار مربوط به آشنایی ایرانیان مقیم با زبان را بنا به آمار سال 2006 و به تفکیک زنان و مردان نشان داده ایم:

جدول 1

گروه	انگلیسی	فرانسه	انگلیسی و فرانسه	هیچکدام
مردان	51750	630	8375	2340
زنان	45205	680	9055	3470
کل گروه	96955	1310	17430	5810

مقایسه این داده های آماری نشان می دهد که

- کل ایرانیان مقیم زبان انگلیسی را بسیار بیشتر می دانند و به کار می برند (79.8 درصد) تا زبان فرانسه را (1 درصد). این شمار بالای انگلیسی زبانی هم ریشه در چیرگی زبان انگلیسی به عنوان زبان خارجی در نزد مردم غیر انگلیسی زبان دنیا دارد و هم نتیجۀ بی واسطۀ برتری شمار انگلیسی زبانان در کانادا.

- زنان مقیم ایرانی (با شمار 45295 نفر) 6.74 درصد کمتر از مردان (با شمار 51750 نفر) زبان انگلیسی را می دانند.

- شمار زنانی که هیچ یک از زبانهای رسمی (3) کانادا را نمی دانند 19.4 درصد بیشتر از شمار مردان این گروه است. توجه کنیم که شمار کل گروهی که به هیچ کدام از زبانهای رسمی گفتگو نمی کنند (5810 نفر) تنها 4.8 درصد کل شمار ایرانیان مقیم کاناداست.

- شمار زنان ایرانی که به دو زبان رسمی آشنایند (9055 نفر) نزدیک به 2 درصد از مردان ایرانی این گروه ( 8378) بیشتر است.

- آشنایی با زبان فرانسه نزد مردان (630 نفر) و نزد زنان (680 نفر) تقریبا یکسان بوده است.

با نمودار پایین، توزیع آماری این داده ها را نزد زنان و مردان نشان داده ایم.2

زبان دانی مهاجران ایرانی هم به مانند خود مهاجرت پدیده ای در خود نیست و بخشی از یک گرایش کلی و جهانی به شمار می رود. به بخشی از این داده های کلی در سال آماری 2006 نگاهی بیاندازیم:

- شمار زبانهای مادری مهاجرین 150 زبان بوده است

- یک چهارم کل مهاجران مقیمی که در بیرون از کانادا به دنیا آمده اند گفته اند که زبان مادری شان انگلیسی بوده است. شمار کسانی که در همین گروه، زبان مادری شان را فرانسه دانسته اند تنها 3.1 درصد کل کانادایی ها بوده است.

- 9.3 درصد از شمار کل مهاجران به هیچکدام از زبانهای رسمی گفتگو نمی کنند.

- جمع شمار مهاجرانی مقیمی که می توانند به زبان انگلیسی و یا زبان فرانسه گفتگو کنند 93.6 درصد کل این گروه از مهاجرین است.

ب. زبان گفتگو در خانه

زبان گفتگو در خانه جلوه ای دیگر از برآمد فرهنگ کشور مبداء مهاجرت در کشور مهاجرپذیر است. در این بخش، زبان گفتگو در خانه را در دو زیر گروه «گفتگوی تک زبانه» و «گفتگوی چند زبانه» به تفکیک گروه زنان و مردان ایرانی مقیم و بنا به آمار رسمی سال 2006 کانادا بررسی می کنیم.

1. گفتگوی تک زبانه

بخش بزرگی از گفتگوی تک زبانه در خانه، گفتگو به زبان «مادری» مهاجر است. گفتگو کردن به زبان مادری در خانه می تواند هم به عادتهای زبانی مهاجر، هم به پافشاری اش بر نگهداری فرهنگ سرزمینش در کشوری بیگانه، هم به ناتوانی اش به گفتگو به زبان کشور مهاجرپذیر و هم به تخصیص دادن زبان (یا زبانهای) رسمی به بیرون از خانه باشد. جدول و نمودار شمارۀ 1 پراکنش داده های آماری این مورد را نشان می دهند.

جدول 1

	زبان مادری	انگلیسی	فرانسه
مرد	33560	23735	1235
زن	34550	18790	1015
جمع	68110	42525	2250

مقایسه این داده های آماری نشان می دهد که

- گفتگو به زبان مادری بالاترین آمار را شامل می شود (56 درصد کل داده ها).

- زنان مهاجر ایرانی 1.4 درصد بیشتر از مردان به زبان مادری در خانه گفتگو می کنند. اگر توجه کنیم که در همین گروه آماری شمار زنان (54355 نفر) از شمار مردان (58530 نفر) کمتر است، دلبستگی بیشتر زنان مقیم ایرانی به گفتگو به زبان مادری آشکارتر دیده می شود.

- در این گروه، زنان (با 18790 نفر) 11.6 درصد کمتر از مردها (با 23735 نفر)، تنها از زبان انگلیسی در خانه استفاده می کنند. همچنان که در نوشتۀ پیشین آوردیم، شمار زنان مقیم ایرانی آشنا به زبان انگلیسی 6.74 درصد کمتر از مردان ایرانی آشنا به زبان انگلیسی است که این مسئله می تواند توضیحی برای این دادۀ آماری باشد.

- آمار گفتگو به یکی از زبانهای رسمی در خانه (فرانسه 1.99 درصد و انگلیسی 37.6 درصد) همخوانی چندانی با آمار آشنایی مهاجرین ایرانی به این زبانها ندارد (فرانسه 1 درصد و انگلیسی 79.8 درصد) که در شمارۀ پیش به آن پرداختیم. این مسئله نشانگر آن است که بهره گیری از زبان های رسمی بیشتر کاربردی بیرون از خانه دارد.

2. گفتگوی چند زبانه

گفتگوی چند زبانه در خانه، گفتگو به ترکیبی از زبانهای رسمی و زبان مادری در درون خانۀ مهاجر مقیم ایرانی است. با جدول و نمودار شمارۀ 2 پراکنش داده های آماری این گروه را نشان داده ایم.

	انگلیسی و زبان مادری	فرانسه و زبان مادری	فرانسه، انگلیسی و زبان مادری	فرانسه و انگلیسی
مرد	4115	165	130	160
زن	3545	190	145	170
جمع	7660	355	275	330

این داده های آماری نشان می دهند که

- استفاده همزمان از زبان انگلیسی و زبان مادری 88.9 درصد شمار این گروه (8620 نفر) را شامل می شود.

- کمترین آمار متعلق به گروهی است که از دو زبان رسمی و زبان مادری در خانه استفاده می کنند (275 نفر).

- شمار زنانی که از ترکیبی از زبانهای یاد شده در خانه استفاده می کنند (4050 نفر) حدود 6 درصد کمتر از شمار مردان ( 4570 نفر) این گروه است.

از مقایسۀ این دو گروه آماری (تک زبانی و چند زبانی) در خانه به جدول و نمودار شمارۀ 3 می رسیم که در این زمینه بسیار گویاست.

جدول شماره 3

	مرد	زن
چند زبانه	4570	4050
تک زبانه	58530	54355

همچنان که می بینیم درصد زنان و مردان مهاجر ایرانی که به چند زبان در خانه گفتگو می کنند، مستقل از این که این زبانها کدامند، بسیار به هم نزدیکند؛ زنان این گروه 7.45 درصد کل شمار زنان را شامل می شوند و مردان این گروه 7.8 درصد شمار مردان مقیم ایرانی را. در یک جمع بندی آماری می توان گفت که 92.4 درصد مجموعۀ زنان و مردان ایرانی مقیم کانادا در درون خانه هایشان به زبان مادری گفتگو می کنند.

در پایان این کوتاه نوشته، بد نیست به سه مورد پیرامونی اشاره شود؛

- نخست آن که ادارۀ آمار کانادا اصطلاح «زبان غیر رسمی» را در برخی داده های آماری، برای دیگر زبانها، به جز فرانسه و انگلیسی، به کار می گیرد. در این گروه بندی، برای نمونه، زبان پنجابی و ترکی و شغنی با زبانهای بومی کانادا (مثلا اینوکتیتوت) در یک جایگاه قرار می گیرند که بسیار نادقیق به نظر می رسد. به همین دلیل، در این نوشته، به جای عبارت «زبان غیر رسمی» از اصطلاح «زبان مادری» استفاده کرده ایم که دقیقتر است.

- بهره گیری از عبارت «زبان مادری» هم حامل ابهاماتی دیگر است. برای نمونه، نزد آن مهاجر ایرانی که زبان مادریاش به اقلیتی زبانی (مثلا کردی) متعلق بوده است، گفتگو کردن به زبان مادری یعنی گفتگو کردن به زبان کردی و نه به زبان فارسی به عنوان زبان ملی کشورش. در بارۀ کاربرد زبانهای قومی در درون گروههای مهاجر ایرانی آماری به دست نیاوردیم، آماری که می توانست در زمینۀ رفتار زبانی مهاجر بسیار مفید باشد. در این باره می توان، برای نمونه، از گفتگو به زبان ترکی در خانواده ای ایرانی سخن گفت. این کار یعنی گفتگو کردن به زبان اقلیتی در درون اقلیتی مهاجر در جامعه ای (کبک) که خود اقلیتی زبانی در کانادا به شمار می رود. تا آنجا که می دانیم، پژوهشهایی میدانی چندانی در این زمینه انجام نگرفته است و این گونۀ رفتارهای زبانی همچنان در سایۀ دیگر آمار در ابهام باقی مانده اند.

- آمار رسمی دولت کانادا در زمینۀ بررسی گفتگو به زبان مادری در خانه ها را بدون تفکیک نسل اول و دوم مهاجران مقیم ایرانی آورده است. وارد کردن این معیار می توانست در بارۀ استمرار توانای فرهنگ زبانی و یا سستی آن در گذر زمان بسیار گیرا و روشنگر باشد.

پانویسها:

1. اگر ندانستن یا چیره نبودن به زبان کشور مقصد مهاجرت یکی از رویه های غمناک ماجرای مهاجرت است، این داستان رویۀ سخره آوری هم دارد و آن مجلسی است که سخنران فارسی زبان برای شنوندگان فارسی زبان به زبانی بیگانه سخنرانی می کند، و البته می گویند هم که برای داد و ستد فرهنگی است که چنین پاکباخته دست از زبان مادری می شویند.

2. در این آمار کسانی مهاجر مقیم نامیده شده اند که پس از روند قانونی تابعیت کانادایی گرفته اند یا در آمارگیری کشور کانادا را محل زندگی خود گفته اند.

3. ادارۀ آمار کانادا اصطلاح «زبان غیر رسمی» را برای همۀ زبانهایی که فرانسه و انگلیسی نیست به کار می گیرد. در این گروه بندی، زبان پنجابی و ترکی و شغنی با زبانهای بومی کانادا (مثلا اینوکتیتوت) در یک جایگاه قرار می گیرند که بسیار نادقیق است. به همین دلیل، در این نوشته و دیگر نوشته های مرتبط، به جای عبارت «زبان غیر رسمی» از اصطلاح «زبان مادری» استفاده شده است که دقیقتر به نظر می رسد.

منابع

http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/langues/2vital_inter_francaisTABLO.htm

Statistics Canada, (Recensement de 2006) : Faits saillants en tableaux, Produits de données, Origine ethnique et minorités visibles .

http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006

- http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/as-sa/97-557/p6-fra.cfm

دست‌انداز‌های آموزش بزرگسالان در کانادا

2010-07-03T20:42:00.000-07:00

محسن حافظیان

سازمان بین‌المللی ((EIAA (Enquete Internationale swe l'alphabetisation des adultes) در پژوهشی درباره‌ آموزش بزرگسالان در كانادا (1997)، دست‌انداز‌های راه پرپیچ و خم آموزش بزرگسالان را به 3 گروه عمده بخش می‌كند:

1- مشكلات فردی (بیماری، ندانستن زبان، پایین بودن انگیزه‌ها و ...)

2- شرایط اجتماعی (كار زیاد، مسئولیت‌های خانوادگی، حضور فرزندان خردسال و ...) و

3- ناكارآمدی سامانه‌های آموزشی (نبود برنامه‌ریزی‌های متناسب، تركیب جمعیتی دانش‌آموزان و ...)

در همین چارچوب پژوهشی، داده‌ها نشان می‌دهد كه 64% از بزرگسالان را ناكارآمدی سامانه‌های آموزشی از فراگیری باز داشته است. بازدارنده‌های دیگر به ترتیب اهمیت، شرایط اجتماعی و مشكلات فردی بوده‌اند. تفاوت آماری زیادی میان زنان و مردان در مواجهه با مشكلات 3 گانه نبوده است: شرایط اجتماعی مردان را 1% بیشتر از زنان از تحصیل بازداشته است و ناكارآمدی سامانه‌های آموزشی و مسائل فردی به ترتیب 2% و 4% بیش‌تر در عدم شركت زنان مؤثر بوده است تا در مورد مردان.

یادآوری می‌كنیم كه تنها 28% بزرگسالان كانادایی در آموزش‌های مربوطه شركت كرده‌اند. (شاید نیازی نباشد كه بگوییم وضعیت ویژه‌ مهاجران در كشور میزبان مسائل مربوط به آموزش را پیچیده‌تر از آن می‌كند كه برای ساكنین این كشور‌هاست. شوربختانه آمارهای ویژه‌‌ای درباره آموزش بزرگسالان مهاجر در كانادا به‌دست نیاوردیم.)

جزئیات بیش‌تر درباره این سه دسته مشكلات را در پی می‌آوریم:

1- مشكلات فردی:

پژوهش درباره‌ این گروه از مشكلات شاید دشوارترین بخش پژوهش‌ها بوده است. فردی بودن و در نتیجه خصوصی بودن این مشكلات امكان دریافت پاسخ درست از سوی پرسش‌شوندگان را كاهش می‌دهد. برای نمونه شاید برخی از بزرگسالانی كه در آمارگیری‌های پژوهش گروه كبكی EEFA (Enquete swe l'education et la foremation des adultes – 1997 ) شركت كرده‌اند و گفته‌اند كه انگیزه‌ای برای ورود به دوره‌های آموزشی را نداشته‌اند، علت‌ها و دلایل دیگری چون بیماری و ناتوانی در فراگیری را پنهان می‌داشته‌اند. بر مبنای پژوهش‌های گروه نامبرده در سال 1997 عمده مسائلی كه در شركت بزرگسالان در دوره‌های آموزشی تأثیر منفی می‌گذارد به قرار زیر است:

آ- نبود انگیزه:

اگر دوره‌های آموزشی به كاریابی سریع، افزایش حقوق و جذب در اجتماع (به ویژه برای مهاجران) منجر نشود دلایل اندك دیگری می‌ماند كه بزرگسالان را به سوی آموزش بكشاند. افزون بر آن، اگر بزرگسال مورد نظر شاغل نباشد، و با توجه به این كه برای كاریابی سریع تضمینی پس از آموزش وجود ندارد، شركت بزرگسالان در دوره‌های آموزشی با تردید بیش‌تری انجام می‌یابد. توجه كنیم كه آگاهی‌های مربوط به چند و چونی آموزش و پس‌آمد‌های آن را بزرگسالان، بیش‌تر از اطرافیان و محیط می‌گیرند تا مستقیماً از تبلیغات و بنیاد‌های آموزشی و دولتی و خصوصی.

ب- بالا بودن سن

بسیاری از یزرگسالان از دوره‌های آموزشی سر باز می‌زنند چرا كه دیگر در خود توانایی یادگیری را نمی‌بینند. پیداست كه رابطه‌ سن و آموزش به تمامی نسبی است و با توجه به این كه پیشینه‌ آموزشی، ماده‌ آموزشی، طول دوره و رشته‌های آموزشی هر كدام نقش برجسته‌ای در كامیابی و شكست در این دوره‌ها بازی می‌كنند، سنجه‌ سن به تنهایی نمی‌تواند سنجه‌ای تعیین كننده باشد.

پ- كمبود نیاز به نوشتار در محیط كار

آمار نشان می‌دهد كه در بیش‌تر محیط‌های كار كانادا نیاز كم‌تری، نسبت به كشور‌های اروپایی، به نوشتن و خواندن احساس می‌شود. این امر ضرورت آموزش‌های پایه، نوشتن و خواندن، را كاهش می‌دهد و در نبود چنین ضرورتی طبیعی است كه بزرگسالان شاغل به سمت و سوی آموزش نروند و توانایی‌های واقعی خود را به پرسش نكشند.

ت- تجربه‌های منفی آموزشی

بیشینه‌ افرادی كه در لایه‌های پایین كار اجتماعی به كار مشغول‌اند، تجربه‌های منفی‌ای از دوران آموزش دوران نوجوانی و جوانی خویش دارند: شكست‌های پی در پی سال‌های تحصیل، تناوب كار و تحصیل و نهایتاً رها كردن تحصیل و رها شدن در جامعه و در محیط كار. این تجربه‌ها نبود اعتماد به خویش در جریان آموزش را دامن می‌زند و بزرگسالان را از دوباره قرار گرفتن در كلاس می‌هراساند. آمار گروه EIAA نشان می‌دهد كه بیشینه‌ این افراد از خانواده‌هایی می‌آیند كه در لایه‌های بسیار پایین آموزشی قرار دارند. در این خانواده‌ها ضرورتاً گونه‌ای خرده فرهنگ گسترش یافته كه زندگی واقعی بیش‌تر به معنی كار كردن و پول در آوردن از سنین جوانی است تا درس خواندن كه به هر شكل به معنی وقت از دست دادن است. این جدایی فرهنگی میان بنیادهای آموزشی جامعه و گروه اجتماعی نامبرده به گونه‌ای دیگر، و شاید تشدید شده‌ آن، در تعارض فرهنگ اقلیت‌های قومی و فرهنگ ملیت‌های غالب دیده شده است. برای نمونه، برای یك اینوویت (اسكیمو) شركت در كلاس‌های آموزشی برپا شده توسط سفید پوستان غالباً به معنی آغاز پروسه‌ از دست رفتن هویت قومی قلمداد می‌شود. وضعیت بزرگسالان مهاجر هم به گونه‌ای در این راستا می‌تواند بررسی شود.

د- آموزش‌های غیر رسمی

پژوهش‌های گوناگون نشان می‌دهد كه بزرگسالان گرایش بیش‌تری نسبت به آموزش‌های غیر رسمی نشان می‌دهند تا آموزش‌های رسمی. بسیاری از بزرگسالان كه به پژوهشگران پاسخ داده‌اند می‌گویند كه در آموزش‌های غیر رسمی احساس امنیت بیش‌تری می‌كنند و در این‌گونه آزمایش‌ها نبود آزمون و نتایج آن از تشویش آنان می‌كاهد.

2- عوامل اجتماعی

عوامل اجتماعی كه سد راه آموزش بزرگسالان می‌شوند بسیار گوناگون‌اند. پنج مورد از این عوامل كه در پژوهش‌ها جزو مهم‌ترین عوامل قلمداد شده‌اند به شرح زیرهستند:

آ- تهی دستی و پی‌آمد‌های آن

فشارهای مالی ناشی از مسئولیت‌های خانوادگی و اجتماعی بزرگسالان پاسخ‌های سریع و روزمره‌ای را می‌طلبد و كم‌تر مجالی را برای اندیشیدن درباره‌ از سرگیری آموزش برای اینان باز می‌گذارد. هزینه‌های تحصیلی، ناتوانی جبران مالی ساعاتی كه به جای كار كردن به آموزش اختصاص یافته است، سرانجام بدیهی پولی كه دولت به عنوان وام به دوره‌ آموزشی می‌پردازد و ... دورنمای امنیت اقتصادی را در چشم بزرگسالی كه پیشاپیش دست به گریبان گذران زندگی روزمره‌ خویش است، مخدوش می‌كند.

ب- محیط كار

هرچند كه شاغل بودن بزرگسالان عمدتاً مشوقی است برای ادامه‌ تحصیل، نیاز به آموزش بیش‌تر نزد بزرگسالانی كه در لایه‌های پایین دنیای كار مشغولند احساس نمی‌شود. در سطوح بالاتر نیز كارفرمایان برای پرهیز از هزینه كردن، ترجیح می‌دهند كه نیروی كار مورد نیاز خود را از میان كسانی برگزینند كه دانش و مهارت‌های لازم را پیشاپیش كسب كرده‌اند تا این‌كه كارمندان و یا كارگران خویش را روانه آموزشگاه‌ها كنند.

پ- رفت و آمد

مراكز آموزش بزرگسالان (عمومی و حرفه‌ای) توزیع یكسانی در مناطق ندارند. این مسئله، با توجه به این‌كه وسایل جابه‌جایی همگانی (اتوبوس و مترو) نه تمامی مناطق و نه تمامی ساعات روز را پوشش می‌دهند، به معضلی هم از دید مالی و هم از دید زمانی برای بزرگسالان خواهان ادامه تحصیل تبدیل می‌شود.

ت- كار خانه

وظایف مربوط به تغذیه و بهداشت خانواده و توجه به درس و مشق فرزندان خانواده، زمان و هزینه بالایی را به خود اختصاص می‌دهد. این امور، كه بار خود را بیش‌تر به دوش زنان می‌گذارد، تأثیر بسزایی بر كاهش شمار بزرگسالان در كلاس‌های آموزشی می‌گذارد. باردار شدن و زایمان مادران در میانه‌ دوره آموزشی غالباً به ترك، كوتاه مدت و یا همیشگی، دوره‌ یاد شده می‌انجامد و نگهداری از فرزند نو رسیده كم‌تر مجالی در كوتاه مدت برای ادامه تحصیل می‌دهد. با توجه به وضعیت ناهنجار مهدكودك‌های استان كبك (انتظار‌های دراز مدت برای پذیرش، بالا بودن هزینه‌های مهدكودك‌های مخصوص و ....) این مشكل، مشكلی نفس گیر برای پدران و مادران خواهان ادامه تحصیل است.

ث- فشارهای فزاینده‌ اطرافیان

همچنان كه آوردیم، رفتن یكی از افراد بالغ خانواده به كلاس در كوتاه مدت به معنی از دست دادن بخشی از درآمد خانواده و در دراز مدت به معنی افزایش بدهی‌هاست، اگر فرد یاد شده توانایی كار كردن همزمان با تحصیل را نداشته باشد و یا پس از پایان آموزش كاری درخور نیابد. به هنگام فشار‌های اقتصادی، انگیزه‌های پشتیبانی از بزرگسالان مشغول به تحصیل به شدت كاهش می‌یابد و دم نزدن از مشكلات جاری روزمره از سوی اطرافیان بیش‌تر رنگ و بوی فداكاری دارد تا همراهی داوطلبانه. به دلیل شكنندگی و حساسیت‌های ویژه شرایط خانواده‌های مهاجر، آغاز به تحصیل یكی از همسران می‌تواند به آغاز بحرانی دامنه‌دار بینجامد.

3- ناكارآمدی سامانه‌های آموزشی

چگونگی كاركرد بنیاد‌های آموزشی در برابر بزرگسالان نیز از زمینه‌های مورد پژوهش بوده است. در دو پژوهشی كه در كبك انجام گرفته موارد گوناگونی به عنوان مشكلات اداری و آموزشی مراكز تحصیل مطرح شده‌اند. كاغذبازی‌های اداری، روش‌های كند پذیرش و هدایت بزرگسالان و پاسخ‌های نامناسب و متناقض به درخواست‌ها و پرسش‌‌های اینان، بخشی از این نابسامانی‌هایند. یكی از پیامد‌های اسف‌بار این وضعیت طبقه‌بندی كردن بزرگسالان در كلاس‌هایی پایین‌تر از سطح آموزشی است كه قبلاً داشته‌اند. این مسئله درباره مهاجران كه از كشور و سیستم‌های آموزشی دیگر می‌آیند، در كبك سكه رایج است. كدام یك از ما، اگر خود قربانی این مسئله نبوده‌ایم، نمونه‌ای زنده و دم دست از این‌گونه نابسامانی‌ها را در اطراف خود ندیده‌ایم؟ كمبود و یا نبود پشتیبانی مؤثر از برگسالان بخش دیگری از این نابسامانی‌هاست. هم چنان كه می‌دانیم نارسایی‌های مالی تأثیری مستقیم بر فرآیند آموزشی بزرگسالان دارد. راه حل‌هایی مانند وام تحصیلی، آن هم نه به همه‌ افراد و نه به همه رشته‌های تحصیلی، نه كافی است و نه راهگشایی‌ای دراز مدت ارائه می‌دهد. وام‌های تحصیلی بدیهی‌هایی دراز مدت روی دست بزرگسالان خواهان آموزش می‌گذارد. گرایش غالب بزرگسالان به شركت در دوره‌های كوتاه مدت به جای آموزش‌های میان مدت و دراز مدت می‌تواند ریشه در همین مسئله داشته باشد. گفتگو درباره این نابسامانی‌ها بدون گفتگو درباره شرایط آموزشی نامناسب ناتمام خواهد ماند. در برابر مقررات مراكز آموزشی و مقررات مربوط به كلاس‌ها، بیشینه بزرگسالان از این كه به مانند كودكان با آنها رفتار می‌شود احساس خوبی ندارند.

تعداد زیاد دانش‌آموزان در هر كلاس كه نتیجه ادغام آنها، و با سن‌های مختلف، می‌باشد از سویی از توان رسیدگی آموزگار به تك‌تك دانش‌آموزان می‌كاهد و از سویی دیگر تنش‌هایی را در میان این دسته‌های مختلف سنی دامن می‌زند. می‌دانیم كه در كلاس‌های بزرگسالان تنوع سنی دانش‌آموزان بسیار بالاست. در این كلاس‌ها دانش‌آموزانی از 18 سال تا 50 سال می‌توانند كنار همدیگر بنشینند. سنجه‌ سن در امر آموزش سنجه‌ای تعیین كننده در برنامه‌ریزی آموزشی، كلاس‌داری،‌ روش‌های آموزش و ... است. با چنین تركیب جمعیتی، نارضایتی شمار بالایی از شركت كنندگان دوره‌های آموزشی از جریان كلاس‌ها نه بی‌دلیل است و نه چشم پوشیدنی.

و در آنچه آمد به بخشی از دشواری‌ها و دست‌اندازهای آموزش بزرگسالان پرداختیم. این دشواری‌ها و نارسایی‌ها نه از اهمیت این آموزش‌ها می‌كاهد و نه سپردن این راه را ناممكن می‌كند. شناخت این‌ها گزینش‌ راه را آسان‌تر می‌كند. فراموش نكنیم كه در غالب موارد ناكامی‌ بزرگسالان در دوره‌های آموزشی تنها یك بار تجربه می‌شود و این نخستین بار، آخرین بار این تجربه‌ گرانقدر نیز هست.